🌍 2026 TYT Coğrafya: Eksen Eğikliği Nedir?
Eksen eğikliği, Dünya'nın dönme ekseninin, yörünge düzlemine dik olan varsayımsal çizgiye göre eğimli olmasıdır. Bu eğiklik, mevsimlerin oluşmasının temel nedenidir.
- ☀️ Eksen Eğikliği Açısı: Dünya'nın ekseni, yörünge düzlemine 23°27' (yaklaşık 23,5 derece) eğiktir. Bu açı sabittir ve değişmez.
- 🗓️ Mevsimlerin Oluşumu: Eksen eğikliği sayesinde, yıl boyunca Güneş ışınlarının farklı yarım kürelere düşme açısı değişir. Bu durum, sıcaklık farklılıklarına ve dolayısıyla mevsimlere yol açar.
- 🌞 Yaz Gündönümü: Kuzey Yarım Küre'de yaz gündönümünde (21 Haziran), Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik açıyla gelir. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre'de en uzun gündüz yaşanır.
- ❄️ Kış Gündönümü: Kuzey Yarım Küre'de kış gündönümünde (21 Aralık), Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik açıyla gelir. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre'de en uzun gece yaşanır.
- 🍁 Ekinoks Tarihleri: İlkbahar (21 Mart) ve Sonbahar (23 Eylül) ekinoks tarihlerinde, Güneş ışınları Ekvator'a dik açıyla gelir. Bu tarihlerde gece ve gündüz süreleri eşit olur.
📐 Eksen Eğikliği Açısının Hesaplanması
Eksen eğikliğinin doğrudan hesaplanması ortaokul seviyesinde mümkün olmasa da, etkilerini gözlemleyerek ve bazı temel bilgilerle anlamak mümkündür.
🌡️ Güneş Işınlarının Geliş Açısı ve Sıcaklık İlişkisi
- ☀️ Dik Açı: Güneş ışınları bir yüzeye ne kadar dik açıyla gelirse, o yüzey o kadar çok ısınır. Yaz aylarında Güneş ışınları daha dik açıyla geldiği için sıcaklıklar artar.
- 🌤️ Eğik Açı: Güneş ışınları eğik açıyla geldiğinde, aynı enerji daha geniş bir alana yayılır ve daha az ısıtır. Kış aylarında Güneş ışınları daha eğik açıyla geldiği için sıcaklıklar düşer.
🌍 Coğrafi Koordinatlar ve Eksen Eğikliği
- 📍 Dönenceler: Yengeç Dönencesi (23°27' Kuzey) ve Oğlak Dönencesi (23°27' Güney), Güneş ışınlarının yılda bir kez dik açıyla geldiği enlem dereceleridir. Bu dereceler, eksen eğikliği açısıyla doğrudan ilişkilidir.
- equator Ekvator: Ekvator, 0° enlemindedir ve Güneş ışınları yıl boyunca Ekvator'a yakın bölgelere daha dik açıyla gelir.
📅 Gündüz ve Gece Süreleri
- ☀️ Gündönümleri: Gündönümü tarihlerinde (21 Haziran ve 21 Aralık), gündüz ve gece süreleri arasındaki fark en fazladır. Bu durum, eksen eğikliğinin bir sonucudur.
- 🌗 Ekinoks: Ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül), gündüz ve gece süreleri eşittir. Bu tarihlerde eksen eğikliğinin etkisi azalır.
