? Fiilde Çatı Nedir?
Fiilde çatı, fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini ifade eder. Fiillerin çatı özelliği taşıyabilmesi için mutlaka eylem bildirmesi gerekir. İsim soylu sözcükler çatı özelliği taşımaz.
?️♀️ Çatı Çeşitleri
Çatı, öznesine göre ve nesnesine göre olmak üzere iki ana başlıkta incelenir:
- ? Öznesine Göre Çatılar: Etken, edilgen, dönüşlü ve işteş fiiller.
- ? Nesnesine Göre Çatılar: Geçişli, geçişsiz, oldurgan ve ettirgen fiiller.
? Öznesine Göre Çatı
? Etken Fiil
Öznenin işi doğrudan yaptığı fiillerdir. Etken fiillerde gerçek özne bulunur.
- ✍️ Örnek: Öğrenciler ödevlerini yaptılar. (Yapan kim? Öğrenciler - Gerçek özne)
- ✍️ Örnek: Güneş doğdu. (Doğan ne? Güneş - Gerçek özne)
? Edilgen Fiil
Öznenin işi yapmadığı, işten etkilendiği fiillerdir. Edilgen fiillerde sözde özne bulunur ve fiil genellikle "–l, -n" eklerini alır.
- ✍️ Örnek: Camlar kırıldı. (Kırılan ne? Camlar - Sözde özne)
- ✍️ Örnek: Yemekler yenildi. (Yenilen ne? Yemekler - Sözde özne)
? Dönüşlü Fiil
Öznenin yaptığı işten yine kendisinin etkilendiği fiillerdir. Dönüşlü fiiller de "-l, -n" eklerini alır. Ancak edilgen fiilden farklı olarak, dönüşlü fiilde özne işi yapar ve bu işten etkilenir.
- ✍️ Örnek: Ayşe süsledi. (Süsleyen kim? Ayşe - Hem işi yapıyor, hem de süsleniyor.)
- ✍️ Örnek: Çocuk yıkandı. (Yıkanan kim? Çocuk - Hem işi yapıyor, hem de yıkanıyor.)
? İşteş Fiil
Birden fazla öznenin karşılıklı veya birlikte yaptığı işleri ifade eden fiillerdir. İşteş fiiller genellikle "-ş" ekini alır.
- ✍️ Örnek: Çocuklar gülüştüler. (Çocuklar birlikte gülüyorlar.)
- ✍️ Örnek: Kuşlar uçuştu. (Kuşlar birlikte uçuyorlar.)
? Nesnesine Göre Çatı
? Geçişli Fiil
Nesne alabilen fiillerdir. "Ne, neyi, kimi" sorularına cevap verirler.
- ✍️ Örnek: Kitabı okudu. (Neyi okudu? Kitabı)
- ✍️ Örnek: Elmayı yedi. (Neyi yedi? Elmayı)
? Geçişsiz Fiil
Nesne alamayan fiillerdir. "Ne, neyi, kimi" sorularına cevap vermezler.
- ✍️ Örnek: Uyudu. (Neyi uyudu? Cevap yok.)
- ✍️ Örnek: Yürüdü. (Neyi yürüdü? Cevap yok.)
? Oldurgan Fiil
Geçişsiz bir fiilin "-r, -t, -tır" ekleriyle geçişli hale getirilmesidir.
- ✍️ Örnek: Uyumak (geçişsiz) - Uyutmak (geçişli) (Neyi uyutmak? Çocuğu uyutmak)
- ✍️ Örnek: Gülmek (geçişsiz) - Güldürmek (geçişli) (Kimi güldürmek? Arkadaşını güldürmek)
? Ettirgen Fiil
Geçişli bir fiilin "-r, -t, -tır" ekleriyle geçişlilik derecesinin artırılmasıdır. Ettirgen fiillerde iş başkasına yaptırılır.
- ✍️ Örnek: Okumak (geçişli) - Okutmak (geçişli) (Kitabı okutmak)
- ✍️ Örnek: Yazmak (geçişli) - Yazdırmak (geçişli) (Mektubu yazdırmak)
