1700 ve 1774 yılları arasında Osmanlı Devleti Test 2

🎓 1700 ve 1774 yılları arasında Osmanlı Devleti Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılın başlarından Küçük Kaynarca Antlaşması'na kadar olan dönemini kapsayan önemli siyasi olayları, sosyal değişimleri ve reform çabalarını anlamanıza yardımcı olacaktır.

📌 18. Yüzyılın Genel Özellikleri ve Gerileme Dönemi

Osmanlı Devleti için 18. yüzyıl, "Gerileme Dönemi" olarak adlandırılır. Bu dönemde devlet, hem iç sorunlarla hem de uluslararası alanda büyük güçlerle mücadele etmek zorunda kalmıştır. Toprak kayıpları hızlanmış ve Batı'nın üstünlüğü kabul edilmeye başlanmıştır.

• Siyasi İstikrarsızlık: Sık sık taht değişiklikleri ve isyanlar yaşanmıştır.
• Ekonomik Sorunlar: Savaşların maliyeti, kapitülasyonların yaygınlaşması ve sanayileşememe gibi nedenlerle ekonomi zayıflamıştır.
• Batı'ya Yöneliş: İlk kez Batı tarzı reformlar denenmeye başlanmıştır, özellikle askeri alanda.

📌 Lale Devri (1718-1730)

Osmanlı tarihinde III. Ahmet döneminde, Pasarofça Antlaşması (1718) ile başlayan ve Patrona Halil İsyanı (1730) ile sona eren, barış ve kültürel yeniliklerle dolu bir dönemdir. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığı dönemine denk gelir.

• Barış Politikası: Uzun süreli savaşlar yerine barış ve diplomasi ön planda tutulmuştur.
• Batılılaşma ve Yenilikler:
  • İlk Türk matbaası İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi tarafından kuruldu (1727).
  • Avrupa başkentlerine (Paris, Viyana) geçici elçilikler gönderildi.
  • Çiçek aşısı ilk kez uygulandı.
  • Kütüphaneler açıldı, tercüme faaliyetleri yapıldı.
  • Sivil mimaride Batı etkisi görülmeye başlandı (köşkler, bahçeler, çeşmeler).
• İsraf ve Lüks: Saray ve çevresinde lüks ve eğlenceye düşkünlük, halkın tepkisini çekmiştir.

💡 İpucu: Lale Devri'ndeki yenilikler daha çok kültürel alanda yoğunlaşmış, askeri alanda ise önemli bir reform yapılmamıştır.

📌 Patrona Halil İsyanı (1730)

Lale Devri'nin sonunu getiren büyük halk isyanıdır. İsyanın temel nedenleri, Lale Devri'ndeki israf ve lüks ile halkın ekonomik sıkıntıları arasındaki uçurumdur.

• Nedenleri:
  • Lale Devri'nin aşırı lüks ve israfı.
  • Halkın artan vergi yükü ve ekonomik zorlukları.
  • Devletin uzun süredir savaş yapmaması ve Yeniçerilerin disiplinsizliği.
• Sonuçları:
  • III. Ahmet tahttan indirildi, yerine I. Mahmut geçti.
  • Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa idam edildi.
  • Lale Devri sona erdi ve Batılılaşma hareketleri bir süre kesintiye uğradı.

⚠️ Dikkat: Patrona Halil İsyanı, halkın ve Yeniçerilerin Lale Devri'nin yönetim anlayışına ve israfına tepkisinin bir göstergesidir.

📌 18. Yüzyıl Osmanlı-Rus İlişkileri ve Savaşları

18. yüzyıl, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yoğun çatışmaların yaşandığı bir dönemdir. Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası, Osmanlı toprakları üzerinde büyük bir baskı oluşturmuştur.

• Prut Savaşı (1711) ve Antlaşması:
  • Baltacı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Rus ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşattı.
  • Antlaşma ile Azak Kalesi geri alındı ve Rusya, İstanbul'da elçi bulundurma hakkını kaybetti.
  • Bu, 18. yüzyılda Osmanlı'nın kazandığı son önemli topraktır.
• 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı:
  • Rusya'nın Lehistan (Polonya) iç işlerine karışmasıyla başladı.
  • Çeşme Baskını (1770): Rus donanması, Baltık Denizi'nden gelerek Çeşme'de Osmanlı donanmasını yaktı. Bu, Osmanlı deniz gücü için büyük bir darbe oldu.
  • Savaş Osmanlı'nın ağır yenilgisiyle sonuçlandı.

📌 Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan bu antlaşma, Osmanlı Devleti için bir dönüm noktası olmuş ve gerileme sürecini hızlandırmıştır.

• Kırım'ın Bağımsızlığı: Kırım, Osmanlı'dan ayrılarak bağımsız oldu. (İlk kez halkı tamamen Müslüman ve Türk olan bir toprak kaybedildi.)
• Rusya'ya Kapitülasyon Hakkı: Rusya'ya Osmanlı topraklarında serbest ticaret yapma ve konsolosluk açma hakkı verildi.
• Ortodoksların Koruyuculuğu: Rusya, Osmanlı ülkesindeki Ortodoksların hamiliğini üstlendi. Bu madde, Rusya'ya Osmanlı'nın iç işlerine karışma fırsatı verdi.
• Savaş Tazminatı: Osmanlı Devleti, Rusya'ya ağır bir savaş tazminatı ödedi.
• Karadeniz'de Rus Donanması: Rusya, Karadeniz'de donanma bulundurma hakkı elde etti.

⚠️ Dikkat: Küçük Kaynarca Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin siyasi, ekonomik ve askeri gücünün büyük ölçüde zayıfladığını gösteren, ağır şartlar içeren bir antlaşmadır.

📌 18. Yüzyıl Islahatları (Reformlar)

Bu dönemdeki reformlar, genellikle askeri alanda yoğunlaşmış ve Batı'dan örnek alınarak yapılmıştır. Ancak çoğu, kişilere bağlı kalmış ve kalıcı olamamıştır.

• I. Mahmut Dönemi:
  • Humbaracı Ocağı, Fransız mühendis Comte de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) tarafından ıslah edildi.
  • Hendesehane (Mühendishane) adıyla ilk modern askeri okul kuruldu (mühendis yetiştirmek için).
• III. Mustafa Dönemi:
  • Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.
  • Baron de Tott gibi yabancı uzmanlardan faydalanıldı.
• Genel Özellikler:
  • Batı tarzı örnek alınmıştır (ilk kez).
  • Daha çok askeri alanda yoğunlaşmıştır.
  • Ulema ve Yeniçeri Ocağı'nın direnişiyle karşılaşmıştır.
  • Kişilere bağlı kalmış, devlet politikası haline gelememiştir.

💡 İpucu: 18. yüzyıl ıslahatları, Osmanlı'nın Batı'nın askeri ve teknik üstünlüğünü kabul etmeye başladığının bir göstergesidir.