Sempatik ve parasempatik sinir sistemleri otonom sinir sisteminin antagonist çalışan bölümleridir. Aşağıdaki durumlardan hangisinde parasempatik sistem baskındır?
A) Sınav öncesi heyecanlanan bir öğrencide
B) Koşu yapan bir atlette
C) Kitap okuyan bir kişide
D) Korku filmi izleyen bir izleyicide
Otonom sinir sistemi, vücudumuzun istemsiz çalışan organlarını düzenleyen sinir sistemidir. Bu sistemin iki ana bölümü vardır: sempatik ve parasempatik sinir sistemleri. Bu iki sistem genellikle birbirine zıt (antagonist) çalışarak vücudun dengesini sağlar.
-
Sempatik Sinir Sistemi: Vücudu "savaş ya da kaç" durumuna hazırlar. Stres, tehlike, heyecan veya fiziksel aktivite anlarında devreye girer. Kalp atışını hızlandırır, kan basıncını artırır, solunumu derinleştirir, göz bebeklerini büyütür ve sindirim faaliyetlerini yavaşlatır. Amacı, vücudu acil durumlar için enerji ve dikkatle donatmaktır.
-
Parasempatik Sinir Sistemi: Vücudu "dinlen ve sindir" durumuna getirir. Sakinlik, rahatlama, uyku ve sindirim gibi durumlarda baskındır. Kalp atışını yavaşlatır, kan basıncını düşürür, solunumu normalleştirir, göz bebeklerini küçültür ve sindirim faaliyetlerini hızlandırır. Amacı, vücudun enerji depolamasını ve onarımını sağlamaktır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
-
A) Sınav öncesi heyecanlanan bir öğrencide: Heyecan, stres ve gerginlik durumudur. Bu durumda kalp atışı hızlanır, avuç içleri terleyebilir, dikkat artar. Bu belirtiler sempatik sinir sisteminin etkin olduğunu gösterir.
-
B) Koşu yapan bir atlette: Fiziksel aktivite sırasında vücut enerji harcar. Kalp atışı ve solunum hızlanır, kaslara daha fazla kan gider. Bu durum da sempatik sinir sisteminin baskın olduğunu gösterir.
-
C) Kitap okuyan bir kişide: Kitap okumak genellikle sakin, rahat ve huzurlu bir aktivitedir. Vücut dinlenme halindedir, kalp atışı normaldir, sindirim faaliyetleri olağan seyrinde devam eder. Bu durum, parasempatik sinir sisteminin baskın olduğu bir "dinlen ve sindir" halidir.
-
D) Korku filmi izleyen bir izleyicide: Korku, vücutta stres ve alarm durumuna yol açar. Kalp atışı hızlanır, adrenalin salgılanır, göz bebekleri büyüyebilir. Bu belirtiler sempatik sinir sisteminin etkin olduğunu gösterir.
Yukarıdaki analizlere göre, parasempatik sistemin baskın olduğu durum sakinlik ve dinlenme hali olan kitap okuma durumudur.
Cevap C seçeneğidir.
