İş kılış durum oluş fiilleri 7. sınıf Test 2

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iş (kılış)" fiili kullanılmıştır?

A) Çocuklar bahçede koşuyor.
B) Merve, masayı temizledi.
C) Yaşlı adam pencereye bakıyor.
D) Bebek uykuya dalmış.

Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin anlam özelliklerinden biri olan "iş (kılış) fiilini" bulmamız isteniyor. Fiillerin anlam özelliklerini hatırlayarak soruyu adım adım çözelim:

Fiillerin anlam özelliklerini hatırlayalım:

• 1. İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin kendi isteğiyle gerçekleştirdiği, bir nesneyi etkileyen ve bu nedenle bir nesne (belirtili veya belirtisiz nesne) alabilen fiillerdir. Bir fiilin iş (kılış) fiili olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" kelimesini getirebiliriz. Eğer fiil "onu" kelimesiyle anlamlı bir bütün oluşturuyorsa, o bir iş (kılış) fiilidir. Örneğin: "okumak" (onu okumak), "yemek" (onu yemek), "yazmak" (onu yazmak).
• 2. Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan, öznenin isteğiyle gerçekleşen ancak bir nesne alamayan fiillerdir. Bu fiillerin önüne "onu" kelimesi getirildiğinde anlamsız olur. Örneğin: "uyumak" (onu uyumak olmaz), "oturmak" (onu oturmak olmaz), "gülmek" (onu gülmek olmaz).
• 3. Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, kendiliğinden gerçekleşen, bir durumdan başka bir duruma geçişi veya zamanla meydana gelen değişimi anlatan fiillerdir. Bu fiiller de nesne almazlar ve önüne "onu" kelimesi getirilemez. Örneğin: "büyümek" (onu büyümek olmaz), "sararmak" (onu sararmak olmaz), "paslanmak" (onu paslanmak olmaz).

Şimdi her bir seçeneği bu bilgiler ışığında tek tek inceleyelim:

• A) Çocuklar bahçede koşuyor.

  Fiilimiz "koşuyor". Bu fiilin önüne "onu" kelimesini getirelim: "Onu koşuyor" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. "Neyi koşuyor?" veya "Kimi koşuyor?" sorularına da cevap vermiyor. Bu fiil, öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlattığı için bir durum fiilidir.

• B) Merve, masayı temizledi.

  Fiilimiz "temizledi". Bu fiilin önüne "onu" kelimesini getirelim: "Onu temizledi" diyebilir miyiz? Evet, diyebiliriz ve anlamlıdır. Cümlede zaten "masayı" kelimesi belirtili nesne olarak kullanılmıştır ("neyi temizledi? - masayı"). Bu fiil, öznenin bir nesne üzerinde yaptığı bir eylemi anlattığı için bir iş (kılış) fiilidir.

• C) Yaşlı adam pencereye bakıyor.

  Fiilimiz "bakıyor". Bu fiilin önüne "onu" kelimesini getirelim: "Onu bakıyor" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. "Neyi bakıyor?" veya "Kimi bakıyor?" sorularına cevap vermiyor. Bu fiil de öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlattığı için bir durum fiilidir.

• D) Bebek uykuya dalmış.

  Fiilimiz "dalmış". Bu fiilin önüne "onu" kelimesini getirelim: "Onu dalmış" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. "Neyi dalmış?" veya "Kimi dalmış?" sorularına cevap vermiyor. Bu fiil, öznenin iradesi dışında gerçekleşen bir geçişi veya durumu anlattığı için bir oluş fiili veya durum fiili olarak kabul edilebilir, ancak kesinlikle bir iş (kılış) fiili değildir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "onu" kelimesiyle anlamlı olan ve bir nesne alabilen fiilin B seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.

Cevap B seçeneğidir.