Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillere gelerek onlara zaman ve anlam özelliği katan eklerin hangi dil bilgisi konusuna ait olduğunu bulacağız. Tanımı dikkatlice inceleyelim ve seçenekleri tek tek değerlendirelim.
- Sorudaki Tanım: "Fiil kök veya gövdelerine gelerek zaman ve anlam özelliği kazandıran eklerdir." Bu tanım, bir eylemin ne zaman yapıldığını (geçmiş, şimdi, gelecek) veya hangi niyetle (istek, gereklilik, emir, şart) yapıldığını belirten ekleri işaret etmektedir.
- A) Şahıs ekleri: Bu ekler, fiilin bildirdiği işi veya oluşu kimin yaptığını (ben, sen, o, biz, siz, onlar) gösterir. Örneğin, "gel-di-m" kelimesindeki "-m" eki, eylemi yapanın "ben" olduğunu belirtir. Şahıs ekleri zaman veya anlam özelliği değil, eylemi yapan kişiyi belirtir. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- B) Kip ekleri: Bu ekler, fiil kök veya gövdelerine gelerek eylemin yapılış zamanını (haber kipleri: -yor, -di, -miş, -ecek, -r) veya bir dilek, şart, emir, gereklilik gibi anlamları (dilek kipleri: -meli, -se, -e, emir kipi) ifade eder. Tanımda belirtilen "zaman ve anlam özelliği kazandırma" ifadesi tam olarak kip eklerinin görevidir. Örneğin, "oku-yor" (şimdiki zaman), "oku-du" (geçmiş zaman), "oku-malı" (gereklilik), "oku-sa" (şart) gibi. Bu seçenek tanıma birebir uymaktadır.
- C) Yapım ekleri: Bu ekler, bir kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek ondan yeni bir kelime türetir. Örneğin, "göz" isminden "göz-lük" ismini, "sev" fiilinden "sev-gi" ismini türetir. Fiillere gelerek zaman veya anlam özelliği kazandırmazlar; yeni bir kelime oluştururlar. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- D) Çekim ekleri: Bu ekler, kelimelerin anlamını değiştirmeden, cümle içinde diğer kelimelerle ilişki kurmasını veya görev kazanmasını sağlar. Şahıs ekleri ve kip ekleri de çekim eklerinin birer alt başlığıdır. Ancak tanım, çekim eklerinin genel bir özelliğini değil, "zaman ve anlam özelliği kazandırma" gibi çok daha spesifik bir görevi belirtmektedir. Kip ekleri, çekim eklerinin bu özel görevi üstlenen türüdür. Dolayısıyla, çekim ekleri genel bir kategori olduğu için, tanıma en uygun ve en özel cevap kip ekleridir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, fiillere gelerek onlara zaman ve anlam özelliği kazandıran ekler kip ekleridir.
Cevap B seçeneğidir.
