Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, kelimelerin aldığı eklerin türlerini doğru bir şekilde ayırt etmemiz isteniyor. Türkçede ekler iki ana gruba ayrılır: yapım ekleri ve çekim ekleri. Bu ayrımı iyi anlamak, kelime bilgimizi ve dilbilgisi becerilerimizi geliştirmek için çok önemlidir.
- Yapım Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü (isimden fiil, fiilden isim vb.) değiştiren eklerdir. Yeni bir kelime türetirler. Örneğin, "göz" (isim) kelimesine "-lük" eki geldiğinde "gözlük" (yine isim ama farklı bir anlamda) veya "oku" (fiil) kelimesine "-yucu" eki geldiğinde "okuyucu" (isim) olur.
- Çekim Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümle içindeki görevini, sayısını, aitliğini veya zamanını belirten eklerdir. Kelimeye yeni bir anlam katmazlar, sadece mevcut anlamı farklı durumlara göre şekillendirirler. Örneğin, "kitap" kelimesine "-lar" (çoğul eki) geldiğinde "kitaplar" veya "-ı" (belirtme eki) geldiğinde "kitabı" olur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitaplar
- Kök: Kitap (isim)
- Ek: -lar (çoğul eki)
- "-lar" eki, kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece sayısını belirtir. Bu nedenle bir çekim ekidir. Bu kelimede yapım eki bulunmamaktadır.
- B) Öğretmenlik
- Kök: Öğret- (fiil)
- Ek 1: -men (fiilden isim yapım eki) → Öğretmen (isim)
- Ek 2: -lik (isimden isim yapım eki) → Öğretmenlik (isim)
- Bu kelime hem "öğret-" fiilinden "öğretmen" ismini türeten "-men" ekini, hem de "öğretmen" isminden "öğretmenlik" ismini türeten "-lik" ekini almıştır. Her iki ek de kelimenin anlamını değiştirerek yeni bir kelime türettiği için yapım ekidir. Bu kelimede çekim eki bulunmamaktadır.
- C) Evsiz
- Kök: Ev (isim)
- Ek: -siz (isimden isim yapım eki) → Evsiz (sıfat)
- "-siz" eki, "ev" ismine gelerek "evi olmayan" anlamında "evsiz" sıfatını türetmiştir. Kelimenin anlamını değiştirdiği ve türünü (isimden sıfata) değiştirdiği için bir yapım ekidir. Bu kelimede çekim eki bulunmamaktadır.
- D) Kalemlikten
- Kök: Kalem (isim)
- Ek 1: -lik (isimden isim yapım eki) → Kalemlik (isim)
- Ek 2: -ten (hal eki, ayrılma durumu eki) → Kalemlikten
- Önce "kalem" ismine "-lik" eki gelerek "kalem koymaya yarayan araç" anlamında "kalemlik" ismini türetmiştir. Bu ek, kelimenin anlamını değiştirdiği için bir yapım ekidir.
- Daha sonra "kalemlik" ismine "-ten" eki gelmiştir. Bu ek, kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece "nereden" sorusuna cevap veren ayrılma durumunu belirtir. Bu nedenle bir çekim ekidir.
- Bu kelime hem yapım eki (-lik) hem de çekim eki (-ten) almıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem yapım eki hem de çekim eki alan kelimenin "Kalemlikten" olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
