? LGS inkılap tarihi konu anlatımı Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, LGS İnkılap Tarihi Test 2'nin genellikle kapsadığı, Kurtuluş Savaşı'nın başlangıç aşaması, işgaller, cemiyetler, Kuvâ-yi Milliye'nin doğuşu ve Mustafa Kemal Paşa liderliğindeki milli mücadele hareketinin örgütlenmesi konularını sade bir dille özetlemektedir.
? Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
I. Dünya Savaşı'ndan yenik ayrılan Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan bu antlaşma, Osmanlı'nın fiilen sonunu getiren ağır şartlar içeriyordu.
- 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde, Anadolu'daki işgallerin hukuki dayanağı oldu.
- 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı vilayette (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput (Elazığ), Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecekti. Bu madde, Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacını taşıyordu.
- Osmanlı ordusu terhis edildi, donanması İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçti.
- Haberleşme ve ulaşım araçları (demiryolları, telgraflar) İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakıldı.
⚠️ Dikkat: Mondros, Osmanlı Devleti'nin topraklarının işgaline zemin hazırlamış ve bağımsızlığını kısıtlamıştır. Yani Osmanlı Devleti hukuken varlığını sürdürse de fiilen sona ermiştir.
? İşgaller ve Tepkiler
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından İtilaf Devletleri, Anadolu'yu işgal etmeye başladı. Bu durum, Türk halkında büyük tepkilere yol açtı.
- İngilizler; Musul, Urfa, Antep, Maraş, Samsun, Batum gibi yerleri işgal etti.
- Fransızlar; Adana ve çevresi, Zonguldak gibi yerleri işgal etti.
- İtalyanlar; Konya, Antalya, Muğla gibi Güneybatı Anadolu bölgelerini işgal etti.
- Yunanlılar; İzmir ve çevresini işgal etti (15 Mayıs 1919). Bu işgal, Milli Mücadele'nin fitilini ateşleyen en önemli olaylardan biri oldu.
- Osmanlı hükümeti işgaller karşısında sessiz kalırken, Türk halkı işgallere karşı direniş cemiyetleri kurarak ve Kuvâ-yi Milliye birliklerini oluşturarak tepki gösterdi.
? İpucu: İzmir'in işgali, ulusal bilincin uyanmasında ve direniş hareketlerinin hız kazanmasında kritik bir dönüm noktasıdır.
? Cemiyetler
İşgaller karşısında halk, farklı tepkilerle örgütlenmiştir. Bu örgütlenmeler cemiyetler aracılığıyla olmuştur.
- Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler: Rumlar (Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum), Ermeniler (Hınçak, Taşnak). Amaçları, Anadolu'da kendi devletlerini kurmaktı.
- Milli Varlığa Düşman Cemiyetler (Türkler Tarafından Kurulan Zararlı Cemiyetler): İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Teali İslam Cemiyeti, Kürt Teali Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası. Amaçları, kurtuluşu başka devletlerin himayesinde veya saltanatın devamında aramaktı.
- Milli Cemiyetler (Yararlı Cemiyetler): Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk, İzmir Müdafaa-i Hukuk, Kilikyalılar, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk. Amaçları, bölgesel olarak işgallere direnmek ve Türk halkının haklarını savunmaktı.
⚠️ Dikkat: Milli cemiyetler başlangıçta bölgeseldi ancak Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilerek ulusal bir nitelik kazandılar.
? Kuvâ-yi Milliye
Mondros sonrası ordunun terhis edilmesi ve işgaller karşısında Osmanlı hükümetinin aciz kalması üzerine, Türk halkı kendi imkanlarıyla bölgesel direniş örgütleri kurdu.
- Kuvâ-yi Milliye, gönüllü halktan oluşan silahlı direniş birlikleridir.
- İşgallere karşı ilk direnişi başlattılar ve düşmanın ilerleyişini yavaşlattılar.
- Düzenli ordu kurulana kadar geçen sürede halkın direniş ruhunu canlı tuttular.
- Ancak düzensiz olmaları, tek merkezden yönetilmemeleri ve ihtiyaçlarını halktan karşılamaları gibi nedenlerle düzenli orduya geçiş zorunlu hale geldi.
? İpucu: Kuvâ-yi Milliye, Kurtuluş Savaşı'nın ilk ve en önemli direniş gücü olup, düzenli ordunun kurulmasına zemin hazırlamıştır.
? Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Genelgeler
Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Milli Mücadele'yi başlattı ve bir dizi önemli genelge yayımladı.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto eden mitingler düzenlenmesini istedi. Ulusal bilinci uyandırmayı amaçladı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." ve "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadeleriyle Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini ortaya koydu. Temsil Heyeti'nin kurulması fikri ilk kez burada dile getirildi.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel bir kongre olmasına rağmen ulusal kararlar alındı. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." ilkesi benimsendi. Manda ve himaye fikri ilk kez reddedildi. Temsil Heyeti oluşturuldu (bölgesel).
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum Kongresi kararları genişletilerek ulusal hale getirildi. Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedildi. Temsil Heyeti ulusal bir nitelik kazandı. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
? Özet: Bu genelge ve kongreler, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizmiş, halkı örgütlemiş ve ulusal egemenliğe dayalı yeni bir devletin temellerini atmıştır.
? Temsil Heyeti ve Amasya Görüşmeleri
Sivas Kongresi'nde ulusal bir nitelik kazanan Temsil Heyeti, Milli Mücadele'nin yürütme organı görevini üstlendi.
- Temsil Heyeti, İstanbul Hükümeti ile Amasya Görüşmeleri'ni (20-22 Ekim 1919) gerçekleştirdi.
- Bu görüşmelerde, Osmanlı Hükümeti Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu.
- Görüşmelerde Meclis-i Mebusan'ın toplanması ve seçimlerin yapılması kararı alındı.
⚠️ Dikkat: Amasya Görüşmeleri, Temsil Heyeti'nin siyasi bir başarı elde ettiğini ve Milli Mücadele'nin İstanbul Hükümeti tarafından tanındığını gösterir.
? Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920)
Amasya Görüşmeleri sonrası yapılan seçimlerle Son Osmanlı Mebusan Meclisi İstanbul'da açıldı.
- Meclis, Mustafa Kemal'in tavsiyeleri doğrultusunda "Felâh-ı Vatan" grubunu kurdu.
- Bu grup, Milli Mücadele'nin temel hedeflerini içeren "Misak-ı Millî" (Ulusal Ant) kararlarını kabul etti.
- Misak-ı Millî'nin Önemli Maddeleri: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz. Tam bağımsızlık (kapitülasyonların kaldırılması). Azınlıklara diğer ülkelerdeki Türklere tanınan haklar kadar hak tanınması. Boğazların güvenliği.
- Misak-ı Millî, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik ilkelerini dünyaya ilan etmiştir.
- Misak-ı Millî'nin kabul edilmesi üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti (16 Mart 1920) ve Mebusan Meclisi'ni dağıttı.
? İpucu: Misak-ı Millî, Kurtuluş Savaşı'nın siyasi programı niteliğindedir ve bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin sınırlarının çizilmesinde temel oluşturmuştur.
? Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920)
İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal Paşa Ankara'da yeni bir meclis toplama çağrısı yaptı.
- 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) açıldı.
- TBMM, ulusal egemenliğe dayalı, halkın iradesini temsil eden bir meclisti.
- Olağanüstü yetkilerle donatılmıştı (yasama, yürütme ve yargı yetkileri kendisinde toplandı - Güçler Birliği ilkesi).
- Meclis hükümeti sistemi benimsendi (bakanlar tek tek meclis tarafından seçilir).
- TBMM'nin açılmasıyla Milli Mücadele, ulusal ve düzenli bir yapıya kavuştu.
? Özet: TBMM'nin açılması, egemenliğin millete geçişinin en önemli adımıdır ve yeni Türk devletinin temellerinin atıldığı yerdir.
