8. "Yeni açılan pastanenin pastaları ve tatlıları çok lezzetliydi."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tamlama yanlışlığı
B) Gereksiz sözcük kullanımı
C) Çelişen sözcükler
D) Yanlış anlamda sözcük kullanımı
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda verilen cümlede bir anlatım bozukluğu olduğunu ve bunun nedenini bulmamız isteniyor. Cümleyi dikkatlice inceleyelim:
- "Yeni açılan pastanenin pastaları ve tatlıları çok lezzetliydi."
Şimdi seçenekleri ve cümleyi adım adım değerlendirelim:
- Öncelikle, cümlenin ana yüklemi "lezzetliydi" ve neyin lezzetli olduğu "pastanenin pastaları ve tatlıları" kısmı. Burada bir tamlama ilişkisi var.
- "Pastanenin pastaları" ifadesi, "belirtili isim tamlaması"dır. Yani "pastaneye ait pastalar" anlamını taşır.
- "Pastanenin tatlıları" ifadesi de aynı şekilde "belirtili isim tamlaması"dır ve "pastaneye ait tatlılar" anlamına gelir.
- Cümlede "pastanenin" tamlayanı, hem "pastaları" hem de "tatlıları" tamlananları için ortak kullanılmıştır. Normalde bu tür ortak kullanımlar doğru olabilir (örneğin: "Öğrencilerin ders ve sınav başarıları").
- Ancak, burada dikkat etmemiz gereken bir nokta var: "Pastane" kelimesi zaten "pasta" kelimesinden türemiştir ve "pasta yapılan veya satılan yer" anlamına gelir. Bu durumda, "pastanenin pastaları" demek, "pasta dükkanının pastaları" gibi bir anlama gelir ki bu, dilimizde biraz gereksiz bir sahiplik ilişkisi kurmaktır. Daha doğal ve yaygın kullanım "pastane pastaları" şeklindedir (belirtisiz isim tamlaması).
- "Pastane pastaları" ifadesi, "pastaneye özgü pastalar" veya "pastanede yapılan pastalar" anlamını verirken, "pastanenin pastaları" ifadesi "pastanenin sahip olduğu pastalar" gibi bir anlam taşır ve bu durumda gereksiz bir tamlama kurulmuş olur.
- Cümlede "pastanenin" tamlayanı, "pastaları" ve "tatlıları" için ortak kullanıldığında, "pastanenin pastaları" kısmı anlatım bozukluğuna yol açar. Çünkü "pasta" kelimesi "pastane" kelimesinin içinde zaten mevcuttur. Bu durumda, "pastane pastaları" (belirtisiz isim tamlaması) veya sadece "pastaları" demek daha doğru olurdu.
- Doğru ifade, "Yeni açılan pastane pasta ve tatlıları çok lezzetliydi." şeklinde olmalıydı. Burada "pastane" kelimesi, hem "pasta" hem de "tatlı" kelimeleri için bir sıfat gibi işlev görerek "pastaneye özgü" anlamını verir ve belirtisiz isim tamlaması kurar.
- Bu durum, bir tamlamanın gereksiz yere veya yanlış bir yapıda kurulmasından kaynaklandığı için "tamlama yanlışlığı" olarak adlandırılır.
Şimdi diğer seçenekleri neden eleyebileceğimize bakalım:
- B) Gereksiz sözcük kullanımı: Cümlede açıkça gereksiz bir sözcük bulunmuyor. "Çok" pekiştirme görevi görür, diğer kelimeler anlam için gereklidir. Ancak tamlama yanlışlığı, bir sözcüğün gereksiz yere tamlama içinde kullanılmasıyla da ilgili olabilir.
- C) Çelişen sözcükler: Cümlede birbiriyle anlamca çelişen (örneğin "aşağı yukarı tam", "hemen hemen hiç") sözcükler yoktur.
- D) Yanlış anlamda sözcük kullanımı: Cümledeki hiçbir kelime kendi anlamının dışında kullanılmamıştır.
Bu durumda, anlatım bozukluğunun nedeni, "pastane" kelimesiyle "pasta" kelimesi arasında kurulan tamlama ilişkisinin gereksiz ve dilin doğal akışına aykırı olmasıdır. Bu da bir tamlama yanlışlığıdır.
Cevap A seçeneğidir.
