6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Bu kararı vermekte zorlanıyorum.
B) Siz de bizimle gelir misiniz?
C) O da aynı fikirdeymiş.
D) Ben de aynı şeyi düşünüyordum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'deki "de/da" ekinin veya bağlacının farklı görevlerini ayırt etmemiz isteniyor. "De/da"nın iki temel görevi vardır:
- Bağlaç olan "de/da": Bu "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece vurgu veya "ek olarak" anlamı kaybolur. Genellikle "bile, dahi" anlamlarına gelir.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki): Bu "-de/-da" her zaman kelimeye bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya cümle anlamsızlaşır. "Nerede?", "Kimde?", "Ne zaman?" gibi sorulara cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kararı vermekte zorlanıyorum.
- Buradaki "-te" eki "vermek" fiiline gelmiştir ve "vermekte" şeklinde bitişik yazılmıştır.
- Cümleden çıkarıp okuduğumuzda ("Bu kararı vermek zorlanıyorum.") cümlenin anlamı bozulur ve anlamsızlaşır.
- Bu, bir bulunma hâl ekidir (Neyde zorlanıyorum? -> vermekte).
- B) Siz de bizimle gelir misiniz?
- Buradaki "de" ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkarıp okuduğumuzda ("Siz bizimle gelir misiniz?") cümlenin anlamı bozulmaz, sadece "ek olarak siz de" anlamı kaybolur.
- Bu, bağlaç olan "de"dir.
- C) O da aynı fikirdeymiş.
- Buradaki "da" ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkarıp okuduğumuzda ("O aynı fikirdeymiş.") cümlenin anlamı bozulmaz.
- Bu, bağlaç olan "da"dır.
- D) Ben de aynı şeyi düşünüyordum.
- Buradaki "de" ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkarıp okuduğumuzda ("Ben aynı şeyi düşünüyordum.") cümlenin anlamı bozulmaz.
- Bu, bağlaç olan "de"dir.
Gördüğümüz gibi, B, C ve D seçeneklerindeki "de/da" bağlaç görevinde kullanılmışken, A seçeneğindeki "-te" eki bulunma hâl eki görevindedir. Dolayısıyla farklı görevde kullanılan A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
