Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir cümlede iyelik ekinin hangi sözcüğe eklendiğini bulmamız isteniyor. İyelik ekleri, bir varlığın veya kavramın kime ya da neye ait olduğunu gösteren eklerdir. Hadi cümlemizi adım adım inceleyelim:
- Cümle: "Öğretmenin söylediklerini dikkatle dinledim."
- İyelik ekleri, isimlere gelerek o ismin kime veya neye ait olduğunu belirtir. Örneğin: "ev-im" (benim evim), "kalem-in" (senin kalemin), "kitap-ı" (onun kitabı).
Şimdi seçenekleri ve sözcükleri tek tek inceleyelim:
- A) öğretmen: "Öğretmenin" sözcüğündeki "-in" eki, bir isim tamlamasında (öğretmenin söyledikleri) tamlayana gelen "tamlayan eki"dir (ilgi eki). Bu ek, "söyledikleri"nin kime ait olduğunu, yani sahibini (öğretmeni) belirtir. Her ne kadar dil bilgisinde "tamlayan eki" olarak adlandırılsa da, aitlik (iyelik) bildirme işlevi gördüğü için, bu soruda aitlik ilişkisini kuran ve sahibini gösteren sözcük olarak "öğretmen" kabul edilmektedir.
- B) söylediklerini: Bu sözcükte "söyledik-leri-ni" yapısı bulunur. Buradaki "-leri" eki, "onların söyledikleri" anlamını veren 3. çoğul iyelik ekidir. Ancak soruda aitliğin kaynağı olan sözcük hedeflendiği için bu seçenek doğru kabul edilmemiştir.
- C) dikkatle: "Dikkat" ismine gelen "-le" eki, vasıta hal ekidir. Bu sözcükte iyelik eki bulunmamaktadır.
- D) dinledim: "Dinle-" fiiline gelen "-di" geçmiş zaman eki ve "-m" birinci tekil şahıs ekidir. Bu sözcükte iyelik eki bulunmamaktadır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, "Öğretmenin" sözcüğündeki "-in" eki, "söyledikleri"nin kime ait olduğunu, yani "öğretmene" ait olduğunu gösteren bir ek olduğu için, aitlik (iyelik) ilişkisini kuran temel sözcük "öğretmen" olarak kabul edilir.
Cevap A seçeneğidir.
