Bir öğrenci "Tüm insanlar ölümlüdür. Sokrates bir insandır. O halde Sokrates ölümlüdür." şeklinde bir çıkarım yapmıştır.
Bu çıkarımdaki öncüller aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Sokrates ölümlüdür - Tüm insanlar ölümlüdür
B) Tüm insanlar ölümlüdür - Sokrates bir insandır
C) Sokrates bir insandır - Sokrates ölümlüdür
D) Tüm insanlar ölümlüdür - Sokrates ölümlüdür
Sevgili öğrenciler, mantıkta bir çıkarımın temel taşlarını anlamak, doğru düşünme becerilerimizi geliştirmek için çok önemlidir. Bu soruda, bir çıkarımın öncüllerini (dayanaklarını) bulmamız isteniyor.
- Öncelikle, bir çıkarımın yapısını hatırlayalım: Bir çıkarım, belirli önermelerden (ifadelerden) yola çıkarak yeni bir önermeye ulaşma sürecidir. Bu süreçte, başlangıçtaki önermelere öncüller, bu öncüllerden türetilen yeni önermeye ise sonuç denir.
- Verilen çıkarımı inceleyelim:
- "Tüm insanlar ölümlüdür."
- "Sokrates bir insandır."
- "O halde Sokrates ölümlüdür."
- Burada, "Tüm insanlar ölümlüdür" ifadesi, genel bir kuralı veya bilgiyi ortaya koyan ilk dayanağımızdır. Bu bir öncüldür.
- "Sokrates bir insandır" ifadesi ise, genel kuralı belirli bir duruma uygulayan ikinci dayanağımızdır. Bu da bir öncüldür.
- "O halde Sokrates ölümlüdür" ifadesi, ilk iki öncülden mantıksal olarak türetilen, yani çıkarımın ulaştığı nihai yargıdır. Bu da çıkarımın sonucudur.
- Soru bizden öncülleri bulmamızı istediği için, çıkarımın dayanakları olan ilk iki ifadeyi seçmeliyiz: "Tüm insanlar ölümlüdür" ve "Sokrates bir insandır".
- Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) Sokrates ölümlüdür - Tüm insanlar ölümlüdür (Burada sonuç ve bir öncül var.)
- B) Tüm insanlar ölümlüdür - Sokrates bir insandır (İki öncül de doğru verilmiştir.)
- C) Sokrates bir insandır - Sokrates ölümlüdür (Burada bir öncül ve sonuç var.)
- D) Tüm insanlar ölümlüdür - Sokrates ölümlüdür (Burada bir öncül ve sonuç var.)
Görüldüğü gibi, doğru öncüller B seçeneğinde bir araya getirilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
