Uygur Devleti döneminde Türklerde şehirleşme ve yerleşik hayatın gelişmesinde aşağıdaki faktörlerden hangisi en belirleyici olmuştur?
A) Askeri başarılar
B) Tarım ve ticaretin gelişmesi
C) Göçebe geleneklerin sürdürülmesi
D) Dini inançlar
Sevgili öğrenciler, bu soru Türk tarihinde önemli bir dönüm noktası olan Uygur Devleti zamanında Türklerdeki yaşam biçimi değişikliğini anlamamızı istiyor. Göçebe hayattan yerleşik hayata geçiş ve şehirleşme, büyük toplumsal ve ekonomik dönüşümlerle gerçekleşir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Askeri başarılar: Askeri başarılar bir devletin gücünü ve sınırlarını genişletmesini sağlar. Ancak, askeri başarılar tek başına bir toplumu göçebe hayattan yerleşik hayata geçirmeye yetmez. Hatta birçok göçebe Türk devleti de büyük askeri başarılara imza atmıştır. Şehirleşme için daha çok ekonomik ve sosyal istikrara ihtiyaç vardır.
- B) Tarım ve ticaretin gelişmesi: İşte bu seçenek, yerleşik hayat ve şehirleşmenin temelini oluşturur. Tarım, toprağı işlemek, ekmek ve ürün almak için belirli bir yerde kalmayı gerektirir. Bu, insanlara düzenli ve güvenilir bir besin kaynağı sağlayarak nüfusun artmasına ve insanların bir bölgeye yerleşmesine yol açar. Tarım ürünlerinin fazlası ve diğer el sanatları ürünleri ise ticareti geliştirir. Ticaret yolları üzerinde kurulan şehirler, pazar yerleri haline gelir. İnsanlar ticaret yapmak, mal alıp satmak için bu merkezlerde toplanır ve yerleşir. Uygurlar, İpek Yolu üzerinde önemli bir konuma sahipti ve bu sayede ticari faaliyetleri çok gelişmişti. Bu iki faktör bir araya geldiğinde, insanlar kalıcı yapılar inşa etmeye, köyler ve kasabalar kurmaya başlar, bu da zamanla şehirleşmeyi beraberinde getirir. Uygurlar, Maniheizm dinini benimsemeleriyle birlikte et yeme alışkanlıklarını azaltmış ve tarıma daha fazla yönelmişlerdir. Bu da yerleşik hayatı hızlandırmıştır.
- C) Göçebe geleneklerin sürdürülmesi: Bu seçenek, sorunun tam tersini ifade eder. Göçebe gelenekleri sürdürmek, yerleşik hayata geçişi ve şehirleşmeyi engeller, hatta imkansız kılar. Göçebe yaşamda insanlar sürekli yer değiştirir, kalıcı yapılar inşa etmezler.
- D) Dini inançlar: Uygurların Maniheizm dinini benimsemesi, onların yaşam tarzlarında bazı değişikliklere yol açmıştır. Örneğin, Maniheizm et yemeyi yasakladığı için tarıma yönelme artmıştır. Ancak dini inançlar, tarım ve ticaretin sağladığı ekonomik temelin üzerine inşa edilir. Yani dini inançlar bir katalizör olabilir veya yerleşik hayatın kültürel bir sonucu olabilir, ancak yerleşik hayatın ve şehirleşmenin en belirleyici ve temel nedeni ekonomik faaliyetlerdir. Tarım ve ticaret, insanları bir yere bağlayan ve orada yaşamalarını sağlayan doğrudan ekonomik güçlerdir.
Sonuç olarak, Uygur Devleti döneminde Türklerin göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçişinde ve şehirleşmesinde en temel ve belirleyici faktör, tarım ve ticaretin gelişmesiyle ortaya çıkan ekonomik ve sosyal değişimdir. Bu değişim, insanları toprağa bağlamış ve kalıcı yerleşim yerlerinin kurulmasını sağlamıştır.
Cevap B seçeneğidir.
