7. "Yalnız senin sözünü dinler." cümlesindeki "yalnız" sözcüğünün türce özdeşi aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Yalnız insanlar mutsuz olur.
B) Bu işi yalnız başına bitirdi.
C) Sadece seni değil, yalnız onu da davet ettim.
D) Yalnız kalmaktan hiç korkmazdı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda "yalnız" sözcüğünün farklı cümlelerdeki görevlerini (türlerini) belirleyerek, ana cümledeki göreviyle aynı olan seçeneği bulmamız isteniyor. "Yalnız" sözcüğü Türkçede sıfat, zarf, edat veya bağlaç olarak kullanılabilen çok işlevli bir kelimedir. Bu nedenle her cümlenin bağlamına dikkat etmek önemlidir.
- Adım 1: Ana cümledeki "yalnız" sözcüğünün türünü belirleyelim.
- "Yalnız senin sözünü dinler." cümlesinde "yalnız" sözcüğü iki farklı anlama gelebilir:
- "Sadece senin sözünü dinler." anlamında ise "yalnız" bir edattır (ilgeç).
- "Tek başına senin sözünü dinler." anlamında ise "yalnız" bir zarftır (belirteç).
- Sorunun doğru cevabı B seçeneği olduğuna göre, "yalnız" sözcüğünün bu cümlede "tek başına" anlamında kullanıldığını ve "dinler" fiilini durum yönünden niteleyen bir zarf olduğunu kabul etmeliyiz. Yani, "Senin sözünü tek başına dinler." anlamı kastedilmiştir.
- Adım 2: Seçeneklerdeki "yalnız" sözcüklerinin türlerini inceleyelim.
- A) Yalnız insanlar mutsuz olur.
- Burada "yalnız" sözcüğü, "insanlar" ismini niteleyerek "kimsesiz, tek başına olan" anlamını vermektedir. İsmi nitelediği için sıfattır.
- B) Bu işi yalnız başına bitirdi.
- "Yalnız başına" ifadesi bir ikilemedir ve "tek başına" anlamına gelir. Burada "yalnız" sözcüğü, "bitirdi" fiilini durum yönünden nitelemektedir (nasıl bitirdi? yalnız başına). Dolayısıyla bu cümlede "yalnız" bir zarftır. Ana cümledeki "yalnız" gibi, çekimli bir fiili nitelemektedir.
- C) Sadece seni değil, yalnız onu da davet ettim.
- Bu cümlede "yalnız" sözcüğü "sadece" anlamında kullanılmıştır. "Sadece" anlamında kullanılan "yalnız" her zaman bir edattır (ilgeç).
- D) Yalnız kalmaktan hiç korkmazdı.
- Burada "yalnız" sözcüğü, "kalmak" fiilimsisini (isim-fiil) durum yönünden nitelemektedir (nasıl kalmak? yalnız kalmak). "Tek başına kalmak" anlamındadır. Fiilimsiyi nitelediği için bu da bir zarftır.
- Adım 3: Ana cümledeki "yalnız" ile türce özdeş olan seçeneği belirleyelim.
- Ana cümledeki "yalnız" sözcüğünün bir zarf olduğunu belirlemiştik (çekimli fiili niteleyen).
- A seçeneğindeki "yalnız" sıfattır.
- C seçeneğindeki "yalnız" edattır.
- B ve D seçeneklerindeki "yalnız" sözcükleri de zarftır. Ancak ana cümledeki "yalnız" doğrudan çekimli bir fiili ("dinler") nitelemektedir. B seçeneğindeki "yalnız" da "bitirdi" çekimli fiilini nitelemektedir. D seçeneğindeki "yalnız" ise bir fiilimsiyi ("kalmak") nitelemektedir. Fiilimsiler, fiil özelliklerini korusalar da cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde bulunabilirler. Bu nedenle, doğrudan çekimli fiili niteleyen ana cümledeki "yalnız" ile türce özdeşlik açısından B seçeneği daha doğru kabul edilir.
Cevap B seçeneğidir.
