10. "Yarınki maçı televizyondan canlı izliyorum." cümlesindeki kip kayması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Şimdiki zaman kipi, gelecek zaman yerine kullanılmıştır.
B) Gelecek zaman kipi, geniş zaman yerine kullanılmıştır.
C) Geniş zaman kipi, şimdiki zaman yerine kullanılmıştır.
D) Gereklilik kipi, gelecek zaman yerine kullanılmıştır.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "kip kayması" konusunu ele alacağız. Kip kayması, bir cümlede zaman veya dilek anlamını veren ekin (kipin) cümlenin genel zaman veya anlamıyla uyuşmaması durumudur. Yani, aslında söylenmek istenen zaman veya dilek kipi yerine başka bir kipin kullanılmasıdır.
- Öncelikle verilen cümleyi inceleyelim: "Yarınki maçı televizyondan canlı izliyorum."
- Bu cümlede zamanı belirten ifadeye dikkat edelim: "Yarınki" kelimesi, eylemin gelecekte, yani yarın gerçekleşeceğini açıkça belirtiyor. Bu, cümlenin anlam olarak gelecek zamanı ifade ettiğini gösterir.
- Şimdi de fiilin çekimine bakalım: "izliyorum" fiili, "-yor" eki almıştır. Türkçede "-yor" eki, şimdiki zaman kipinin ekidir. Bu kip, eylemin konuşma anında gerçekleştiğini ifade eder.
- Burada bir uyumsuzluk görüyoruz: Cümlenin anlamı (yarınki) gelecek zamanı işaret ederken, fiil (izliyorum) şimdiki zaman kipiyle çekilmiştir. İşte bu duruma kip kayması denir.
- Normalde, gelecek zamanı ifade eden bir eylem için gelecek zaman kipi (-ecek/-acak) kullanılmalıdır. Örneğin, "Yarınki maçı televizyondan canlı izleyeceğim." cümlesi dil bilgisi açısından daha doğru bir kullanımdır. Ancak günlük dilde veya kesinleşmiş gelecek planlarını ifade ederken şimdiki zaman kipi, gelecek zaman yerine sıklıkla kullanılır. Bu kullanım, eylemin kesinliğini veya yakın gelecekte gerçekleşeceğini vurgular.
- Şimdi seçeneklere göz atalım:
- A) Şimdiki zaman kipi, gelecek zaman yerine kullanılmıştır. Bu seçenek, bizim tespitimizle tamamen örtüşmektedir. "Yarınki" (gelecek zaman) yerine "izliyorum" (şimdiki zaman) kullanılmıştır.
- B) Gelecek zaman kipi, geniş zaman yerine kullanılmıştır. Cümlede gelecek zaman kipi (-ecek/-acak) kullanılmamıştır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- C) Geniş zaman kipi, şimdiki zaman yerine kullanılmıştır. Cümlede geniş zaman kipi (-r, -ar, -er) kullanılmamıştır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
- D) Gereklilik kipi, gelecek zaman yerine kullanılmıştır. Cümlede gereklilik kipi (-meli/-malı) kullanılmamıştır. Bu nedenle bu seçenek yanlıştır.
Cevap A seçeneğidir.
