Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?
A) Öğretmen ödevleri dikkatle kontrol etti.
B) Çocuk bahçede top oynuyordu.
C) Annem pazardan taze meyveler aldı.
D) Kuşlar dallarda neşeyle ötüyordu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerdeki nesneleri doğru bir şekilde tespit etmemiz ve özellikle "belirtisiz nesne" kavramını anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım ilerleyelim!
Öncelikle "Belirtisiz Nesne" nedir, hatırlayalım:
- Bir cümlede yükleme sorulan "ne?" sorusuna cevap veren,
- "-i" belirtme hal ekini almayan,
- Genellikle yüklemden hemen önce gelen sözcük veya sözcük grubudur.
- Belirtisiz nesneyi bulmak için önce yüklemi, sonra özneyi buluruz. Özne bulunduktan sonra yükleme tekrar "ne?" sorusunu sorarız.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğretmen ödevleri dikkatle kontrol etti.
- Yüklem: "kontrol etti" (eylem)
- Özne: "Öğretmen" (Kim kontrol etti? Öğretmen)
- Nesne: "neyi kontrol etti?" sorusuna "ödevleri" cevabını alıyoruz. "Ödevleri" kelimesi "-i" belirtme hal ekini aldığı için bu bir belirtili nesnedir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Çocuk bahçede top oynuyordu.
- Yüklem: "oynuyordu" (eylem)
- Özne: "Çocuk" (Kim oynuyordu? Çocuk)
- "Ne oynuyordu?" sorusuna "top" cevabı alınabilir. Ancak, "top oynamak" gibi bazı kalıplaşmış ifadelerde, "top" kelimesi eylemin türünü belirten bir unsur olarak işlev görür ve doğrudan eylemden etkilenen bir nesne olmaktan ziyade, eylemin bir parçası gibi algılanabilir. Bu nedenle bu cümlede belirtisiz nesne bulunmaz.
- C) Annem pazardan taze meyveler aldı.
- Yüklem: "aldı" (eylem)
- Özne: "Annem" (Kim aldı? Annem)
- Nesne: "Annem ne aldı?" sorusuna "taze meyveler" cevabını alıyoruz. "Taze meyveler" sözcük grubu "-i" belirtme hal ekini almamıştır ve "ne?" sorusuna cevap vermektedir. Bu, tam olarak bir belirtisiz nesnenin tanımına uymaktadır.
- D) Kuşlar dallarda neşeyle ötüyordu.
- Yüklem: "ötüyordu" (eylem)
- Özne: "Kuşlar" (Kim ötüyordu? Kuşlar)
- Bu cümlede "ne?" veya "neyi/kimi?" sorularına cevap veren bir nesne bulunmamaktadır. "Dallarda" yer tamlayıcısı, "neşeyle" ise zarf tümlecidir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, belirtisiz nesnenin açıkça kullanıldığı cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
