2. "Göz ardı etmek" deyimindeki "göz ardı" ifadesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Belirtili isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır
B) Belirtisiz isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır
C) Zincirleme isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır
D) Takısız isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır
Sevgili öğrenciler, bu soruda "göz ardı etmek" deyimindeki "göz ardı" ifadesinin dil bilgisel özelliklerini ve anlamını inceleyeceğiz. Adım adım ilerleyelim:
- Adım 1: "Göz ardı etmek" deyimini anlayalım.
"Göz ardı etmek" bir deyimdir. Deyimler, genellikle gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni, mecazi bir anlam kazanan, kalıplaşmış söz öbekleridir. "Göz ardı etmek" deyimi, bir şeyi önemsememek, dikkate almamak, görmezden gelmek anlamına gelir. Bu, ifadenin kalıplaşmış olduğunu gösterir, çünkü "göz" ve "ardı" kelimelerinin tek tek anlamlarından farklı bir bütün oluşturmuştur.
- Adım 2: "Göz ardı" ifadesinin tamlama türünü belirleyelim.
Türkçede isim tamlamaları, en az iki ismin bir araya gelerek yeni bir kavramı karşılamasıyla oluşur. Tamlamanın ilk ögesine "tamlayan", ikinci ögesine "tamlanan" denir. "Göz ardı" ifadesini inceleyelim:
- "Göz": Tamlayan (ilk kelime). Bu kelime herhangi bir tamlayan eki (-ın, -in, -un, -ün) almamıştır.
- "Ardı": Tamlanan (ikinci kelime). Bu kelime "-ı" tamlanan ekini (iyelik eki) almıştır.
Tamlayanın ek almadığı, tamlananın ise ek aldığı isim tamlamalarına belirtisiz isim tamlaması denir. Örneğin, "okul yolu", "kapı kolu" gibi. "Göz ardı" da bu yapıya uymaktadır.
- Adım 3: Seçenekleri değerlendirelim.
Şimdi bulgularımızı seçeneklerle karşılaştıralım:
- A) Belirtili isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır: "Göz ardı" belirtisiz isim tamlamasıdır, belirtili değil. Ayrıca bir deyim olduğu için kalıplaşmıştır. Bu seçenek yanlıştır.
- B) Belirtisiz isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır: "Göz ardı" ifadesi, tamlayanın ek almadığı, tamlananın ek aldığı bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Aynı zamanda "göz ardı etmek" bir deyim olduğu için anlamca kalıplaşmıştır. Bu seçenek doğrudur.
- C) Zincirleme isim tamlamasıdır ve kalıplaşmamıştır: Zincirleme isim tamlaması, en az üç isimden oluşan ve iç içe geçmiş tamlamaların bulunduğu bir yapıdır (örneğin, "okul bahçesinin kapısı"). "Göz ardı" iki kelimeden oluştuğu için zincirleme değildir. Kalıplaşmamıştır ifadesi de yanlıştır.
- D) Takısız isim tamlamasıdır ve kalıplaşmıştır: Takısız isim tamlamasında hem tamlayan hem de tamlanan ek almaz ve tamlayan, tamlananın neyden yapıldığını veya neye benzediğini belirtir (örneğin, "altın yüzük", "taş kalp"). "Göz ardı" ifadesinde tamlanan ek aldığı için takısız isim tamlaması değildir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, "göz ardı" ifadesinin belirtisiz isim tamlaması olduğu ve "göz ardı etmek" deyiminin bir parçası olarak kalıplaşmış bir anlam taşıdığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
