Coğrafya ödevi için Türkiye'nin akarsularını araştıran bir öğrenci, akarsu haritalarından, coğrafya dergilerindeki makalelerden ve öğretmenin verdiği notlardan yararlanmaktadır.
Bu öğrencinin kullandığı tüm kaynaklar düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Sadece birinci elden kaynak kullanmıştır
B) Sadece ikinci elden kaynak kullanmıştır
C) Hem birinci hem ikinci elden kaynak kullanmıştır
D) Ne birinci ne ikinci elden kaynak kullanmıştır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için öncelikle "birinci elden kaynak" ve "ikinci elden kaynak" kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Birinci Elden Kaynak (Primary Source): Bir olayın, bilginin veya araştırmanın doğrudan, ilk elden elde edildiği orijinal materyallerdir. Yani, olayı yaşayanın kendisinin anlattığı, araştırmayı yapanın kendi bulgularını sunduğu veya o döneme ait orijinal belgelerdir. Örneğin, bir günlük, mektup, orijinal araştırma raporu, fotoğraf, anıt, arkeolojik buluntu veya bir keşif gezisinin orijinal haritası birinci elden kaynak olabilir.
- İkinci Elden Kaynak (Secondary Source): Birinci elden kaynakları yorumlayan, analiz eden, özetleyen veya değerlendiren materyallerdir. Bu kaynaklar, genellikle birinci elden kaynaklardan elde edilen bilgileri kullanarak yeni bir bakış açısı sunar veya bilgiyi daha anlaşılır hale getirir. Örneğin, ders kitapları, ansiklopediler, biyografiler, belgeseller, makaleler (eğer orijinal bir araştırma sunmuyorsa, var olan bilgileri derliyorsa) veya genel kullanım amaçlı haritalar ikinci elden kaynaklardır.
Şimdi öğrencinin kullandığı kaynakları tek tek inceleyelim:
- Akarsu haritaları: Haritalar, genellikle arazi ölçümleri ve gözlemler gibi birinci elden verilerin derlenmesi, yorumlanması ve görselleştirilmesiyle oluşturulur. Öğrencinin kullandığı bir akarsu haritası, genellikle coğrafyacılar tarafından yapılan ölçümlerin ve araştırmaların bir sonucudur, yani orijinal verinin bir yorumu ve sunumudur. Bu nedenle, haritalar genellikle ikinci elden kaynak olarak kabul edilir.
- Coğrafya dergilerindeki makaleler: Coğrafya dergilerindeki makaleler, genellikle daha önce yapılmış araştırmaları, gözlemleri veya verileri analiz eder, yorumlar veya özetler. Nadiren bir öğrencinin ödevi için kullanılan dergi makalesi, o konudaki tamamen orijinal ve ilk kez yayınlanan bir araştırma bulgusu olur. Genellikle, var olan bilgileri derleyip sunarlar. Bu yüzden ikinci elden kaynaklardır.
- Öğretmenin verdiği notlar: Öğretmenler, ders notlarını hazırlarken ders kitaplarından, bilimsel makalelerden ve kendi bilgilerinden yararlanarak bilgiyi derler, özetler ve öğrencilere sunar. Bu notlar, öğretmenin kendi orijinal araştırması değil, var olan bilgilerin bir sentezi ve yorumudur. Dolayısıyla, öğretmenin notları da ikinci elden kaynaktır.
Gördüğümüz gibi, öğrencinin kullandığı tüm kaynaklar (akarsu haritaları, coğrafya dergilerindeki makaleler ve öğretmenin verdiği notlar) birinci elden verileri yorumlayan, özetleyen veya derleyen materyallerdir. Bu nedenle, hepsi ikinci elden kaynaklardır.
Cevap B seçeneğidir.
