Bir öğrenci aşağıdaki maddelere kuvvet uygulayarak şekil değişimlerini gözlemliyor:
- Cam çubuk: Kırılıyor
- Paket lastiği: Uzuyor ve eski haline dönüyor
- Oyun hamuru: Şekil değiştiriyor ve kalıcı oluyor
- Yay: Sıkışıyor ve eski haline dönüyor
Hangi madde hem esnek hem de kuvvet etkisiyle kalıcı şekil değiştirebilir?
A) Cam çubuk
B) Paket lastiği
C) Oyun hamuru
D) Yay
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, maddelerin kuvvet etkisiyle nasıl şekil değiştirdiğini ve bu değişimlerin kalıcı olup olmadığını anlamamız isteniyor. Özellikle, hem kolayca şekil değiştirebilen (esnek) hem de bu değişimin kalıcı olduğu maddeyi bulacağız. Hadi adım adım inceleyelim:
- Temel Kavramları Hatırlayalım:
- Esneklik (Elastikiyet): Bir maddenin kuvvet uygulandığında şekil değiştirip, kuvvet ortadan kalktığında eski haline dönebilme özelliğidir. Örneğin, bir lastiği çektiğinizde uzar, bıraktığınızda eski haline döner.
- Kalıcı Şekil Değişimi (Plastik Deformasyon): Bir maddenin kuvvet uygulandığında şekil değiştirip, kuvvet ortadan kalksa bile eski haline dönemeyip yeni şeklini korumasıdır. Örneğin, bir kili yoğurduğunuzda yeni bir şekil alır ve o şekilde kalır.
- Soru bizden, bir yandan kolayca şekil değiştirebilen (bu bağlamda "esnek" kelimesi, maddenin kolayca bükülebilir veya yoğrulabilir olmasını ifade eder) bir madde olmasını, diğer yandan da bu şekil değişiminin kalıcı olmasını istiyor.
- Seçenekleri Öğrencinin Gözlemleriyle Birlikte İnceleyelim:
- A) Cam çubuk: Öğrenci "Kırılıyor" diye gözlemlemiş. Cam çubuk, kuvvet uygulandığında esnek bir şekilde şekil değiştirmez, doğrudan kırılır. Yani ne esneklik ne de kalıcı şekil değişimi özelliği gösterir. Bu nedenle aradığımız madde değildir.
- B) Paket lastiği: Öğrenci "Uzuyor ve eski haline dönüyor" diye gözlemlemiş. Paket lastiği, kuvvet uygulandığında esnek bir şekilde uzar ve kuvvet kalktığında eski haline döner. Bu, onun esnek bir madde olduğunu gösterir. Ancak, kalıcı bir şekil değişimi gözlemlenmez. Bu nedenle aradığımız madde değildir.
- C) Oyun hamuru: Öğrenci "Şekil değiştiriyor ve kalıcı oluyor" diye gözlemlemiş. Oyun hamuru, kuvvet uygulandığında kolayca şekil değiştirebilen (yani kolayca yoğrulabilen, bükülebilen, "esnek" bir yapıya sahip olan) bir maddedir. En önemlisi, bu şekil değişimi kalıcıdır; yani kuvvet kalktığında eski haline dönmez, yeni şeklini korur. Bu özellikleriyle soruda istenen "hem esnek (kolayca şekil değiştirebilen) hem de kuvvet etkisiyle kalıcı şekil değiştirebilen" tanımına tam olarak uyar.
- D) Yay: Öğrenci "Sıkışıyor ve eski haline dönüyor" diye gözlemlemiş. Yay da paket lastiği gibi esnek bir maddedir. Kuvvet uygulandığında sıkışır veya gerilir ve kuvvet kalktığında eski haline döner. Ancak, normal kullanımda kalıcı bir şekil değişimi gözlemlenmez. Bu nedenle aradığımız madde değildir.
- Sonuca Ulaşalım:
- Yapılan incelemeler sonucunda, oyun hamurunun hem kolayca şekil değiştirebilme (esneklik/bükülebilirlik) özelliğine sahip olduğu hem de bu şekil değişiminin kalıcı olduğu açıkça görülmektedir. Diğer maddelerden paket lastiği ve yay sadece esneklik gösterirken, cam çubuk kırılganlık gösterir.
Cevap C seçeneğidir.
