Merhaba sevgili öğrenciler!
Yunus Emre'nin bu güzel ve derin anlamlı ilahisindeki edebi sanatı bulmak için önce dizeleri dikkatlice inceleyelim:
- "Çıktım erik dalına / Anda yedim üzümü": Erik dalına çıkıp orada üzüm yemek, mantıksal olarak mümkün değildir. Erik dalında erik yenir, üzüm asmada yetişir.
- "Bostan ıssı kakıyıp / Der ne yersin kozumu": Bahçe sahibi kızıp "Ne yersin cevizimi?" diyor. Oysa şair erik dalında üzüm yediğini söylüyor. Burada da bir mantık hatası, bir tutarsızlık var.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Teşbih (Benzetme): İki farklı şey arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır (örneğin, "aslan gibi güçlü"). Bu dizelerde açık bir benzetme yoktur.
- B) İstiare (Eğretileme): Bir sözcüğün gerçek anlamının dışında, benzetme amacı güdülerek kullanılmasıdır. Benzetmenin temel öğelerinden (benzeyen veya benzetilen) sadece biri kullanılır. Bu dizelerde sembolik anlamlar olsa da, doğrudan bir istiare örneği değildir; daha çok genel bir anlam kayması ve gizleme söz konusudur.
- C) Tevriye (İki Anlamlılık): Bir sözcüğün hem yakın (akla ilk gelen, yüzeysel) hem de uzak (kastedilen, derin) olmak üzere iki anlamda kullanılmasıdır. Yakın anlam genellikle okuyucuyu yanıltmak veya dikkatini dağıtmak için kullanılırken, asıl kastedilen uzak anlamdır. Yunus Emre'nin bu dizelerinde, anlatılan olaylar (erik dalına çıkıp üzüm yemek, ceviz yemekle suçlanmak) yüzeysel ve mantıksız bir anlam taşır (yakın anlam). Ancak bu yüzeysel anlamın ardında, tasavvufi bir yolculuk, ilahi aşkı arayış, dünya nimetlerinden vazgeçiş gibi derin ve sembolik bir anlam (uzak anlam) gizlenmektedir. Şair, bu mantıksız görünen ifadelerle okuyucuyu düşünmeye sevk eder ve asıl mesajı bu gizli anlamda verir. Bu, tevriyenin tasavvuf edebiyatındaki yaygın bir kullanım şeklidir; literal anlam bir "perde" görevi görür.
- D) Teşhis (Kişileştirme): İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler verilmesidir (örneğin, "rüzgar fısıldadı"). Bu dizelerde kişileştirme sanatı kullanılmamıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Yunus Emre'nin bu ilahisinde görünen mantıksızlığın ve bu mantıksızlığın ardında yatan derin, sembolik anlamın gizlenmesi, Tevriye sanatının bir özelliğidir. Şair, yüzeysel olarak anlamsız görünen bir anlatımla, okuyucuyu asıl kastedilen tasavvufi ve mistik anlama yönlendirir.
Cevap C seçeneğidir.
