Uygur Devleti (Yerleşik hayat, Maniheizm) Test 1

Uygur Devleti'nin Maniheizm'i benimsemesi ve yerleşik hayata geçmesi, aşağıdaki alanlardan hangisinde Türk kültür tarihi açısından en kalıcı değişikliklere yol açmıştır?

A) Askeri taktikler
B) Yazılı kültür ve sanat
C) Göçebe yaşam tarzı
D) Sözlü edebiyat geleneği

Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:

• Soruyu Anlayalım: Soru, Uygur Devleti'nin Maniheizm dinini benimsemesi ve göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçmesinin Türk kültür tarihinde hangi alanda en kalıcı değişikliklere yol açtığını soruyor. Burada iki anahtar kavram var: "Maniheizm" ve "yerleşik hayat".
• Maniheizm'in Etkisi: Maniheizm, kutsal kitaplara ve yazılı metinlere büyük önem veren bir dindir. Bu dinin yayılması, metinlerin yazılmasını, çoğaltılmasını ve okunmasını gerektirir. Ayrıca, Maniheist tapınaklar ve manastırlar, dini resimler (freskler, minyatürler) ve heykellerle süslenirdi. Bu durum, yazının ve görsel sanatların gelişimini teşvik etmiştir.
• Yerleşik Hayatın Etkisi: Göçebe yaşam tarzında, insanlar sürekli hareket halinde oldukları için büyük ve kalıcı yapılar inşa etmek, ağır kütüphaneler oluşturmak veya karmaşık sanat eserleri üretmek zordur. Yerleşik hayata geçişle birlikte şehirler, tapınaklar, manastırlar ve kütüphaneler kurulmuştur. Bu kalıcı yapılar, yazılı eserlerin ve sanat eserlerinin üretimi, korunması ve sergilenmesi için uygun bir ortam sağlamıştır.
• Seçenekleri Değerlendirelim:
  • A) Askeri taktikler: Maniheizm barışçıl bir dindir ve doğrudan askeri taktikleri etkilemez. Yerleşik hayata geçiş, savaş biçimlerini değiştirebilir (örneğin kale kuşatmaları), ancak bu, kültür tarihindeki "en kalıcı" ve "Maniheizm ile doğrudan bağlantılı" değişiklik değildir.
  • B) Yazılı kültür ve sanat: Maniheizm'in kutsal metinlere verdiği önem ve yerleşik hayatın sağladığı imkanlar (kağıt üretimi, matbaa teknikleri, tapınaklar, kütüphaneler), Uygurların kendi alfabelerini geliştirmelerine (Uygur alfabesi), çok sayıda dini ve edebi eser yazmalarına, çeviriler yapmalarına ve duvar resimleri, minyatürler gibi zengin bir sanat geleneği oluşturmalarına yol açmıştır. Bu, Türk kültür tarihinde çok önemli ve kalıcı bir dönüşümdür.
  • C) Göçebe yaşam tarzı: Soruda zaten "yerleşik hayata geçmesi" ifadesi geçmektedir. Yani göçebe yaşam tarzının değişimi, sorunun bir öncülüdür, bu değişimin kültürel alandaki en kalıcı sonucu değildir. Biz bu değişimin *sonucunda* hangi kültürel alanın en çok etkilendiğini arıyoruz.
  • D) Sözlü edebiyat geleneği: Yazılı kültürün gelişmesi, sözlü geleneğin önemini azaltabilir ancak onu tamamen ortadan kaldırmaz. Maniheizm'in doğrudan hedefi sözlü geleneği yok etmek değil, kendi yazılı metinlerini yaymaktır. Yazılı kültürün ortaya çıkışı ve gelişimi, sözlü geleneğin gerilemesinden daha büyük ve kalıcı bir kültürel değişimdir.
• Sonuç: Maniheizm'in yazılı metinlere ve görsel sanata verdiği önem ile yerleşik hayatın getirdiği istikrar ve altyapı, Uygur Türklerinde yazılı kültürün ve sanatın olağanüstü bir şekilde gelişmesine neden olmuştur. Bu, Türk kültür tarihinde en belirgin ve kalıcı değişikliklerden biridir.

Cevap B seçeneğidir.