İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk sanatında önemli değişimler yaşanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu değişimlerden biri değildir?
A) Hayvan figürlerinin yerini bitkisel motiflerin alması
B) Mimari eserlerde kubbe ve minare kullanımının yaygınlaşması
C) Heykel sanatının dini sebeplerle sınırlandırılması
D) Halı ve kilim desenlerinde tamamen geometrik şekillere geçilmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk sanatında yaşanan değişimleri anlamamızı istiyor. İslam dini, sanat anlayışına yeni bir yön vermiş ve bu durum Türk sanatını da derinden etkilemiştir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Hayvan figürlerinin yerini bitkisel motiflerin alması: İslamiyet'te canlı varlıkların (insan ve hayvan) tasvirine karşı bir hassasiyet vardır. Bu durum, özellikle dini yapılarda ve kitap sanatında putperestliği çağrıştırmaması amacıyla canlı figürlerin yerine soyutlamaya gidilmesine yol açmıştır. Türk sanatı da bu etkiyle, hayvan figürleri yerine bitkisel motifler (rumi, hatayi, palmet gibi) ve geometrik desenleri yoğun bir şekilde kullanmaya başlamıştır. Bu nedenle, bu ifade doğru bir değişimdir.
- B) Mimari eserlerde kubbe ve minare kullanımının yaygınlaşması: İslam mimarisinin en belirgin özelliklerinden ikisi kubbe ve minaredir. Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra cami, medrese, türbe gibi mimari eserlerde kubbe ve minareyi ustalıkla kullanmış, hatta bu yapıları kendi özgün yorumlarıyla geliştirmişlerdir. Bu da İslamiyet'in getirdiği önemli bir mimari değişimdir.
- C) Heykel sanatının dini sebeplerle sınırlandırılması: İslamiyet'te, özellikle üç boyutlu ve anıtsal heykel sanatına, canlı varlıkları tasvir etmesi ve putperestlik tehlikesi taşıması nedeniyle sıcak bakılmamıştır. Bu durum, Türklerde İslamiyet öncesi dönemde var olan heykel sanatının (örneğin kurgan heykelleri) İslamiyet'in kabulüyle birlikte büyük ölçüde gerilemesine ve sınırlandırılmasına neden olmuştur. Bu da doğru bir değişimdir.
- D) Halı ve kilim desenlerinde tamamen geometrik şekillere geçilmesi: İslam sanatı, geometrik desenlere büyük önem vermiştir ve Türk halı-kilim sanatında da geometrik motifler yaygınlaşmıştır. Ancak "tamamen" ifadesi burada yanıltıcıdır. Türk halı ve kilimlerinde geometrik desenlerin yanı sıra, stilize edilmiş bitkisel motifler (çiçekler, yapraklar), sembolik hayvan figürleri (kuşlar, ejderler) ve hatta yazı (hat) motifleri de kullanılmaya devam etmiştir. Yani, tamamen geometrik şekillere geçiş söz konusu değildir; motif çeşitliliği devam etmiştir. Bu nedenle, bu ifade yanlış bir bilgidir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, İslamiyet'in kabulüyle birlikte Türk sanatında yaşanan değişimlerden biri olmayan ifade, halı ve kilim desenlerinde tamamen geometrik şekillere geçildiğini iddia eden D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
