Aşağıdaki önermelerden hangisi analitik önermedir?
A) Gül kırmızı bir çiçektirSevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle analitik önerme kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Bir önermenin analitik olup olmadığını belirlerken, o önermenin doğruluğunun sadece kelimelerin anlamlarından mı yoksa dış dünyadaki gözlemlerden mi kaynaklandığına bakarız.
Analitik önermeler, doğruluğu veya yanlışlığı yalnızca içerdiği terimlerin anlamlarından veya tanımlarından anlaşılan önermelerdir. Bu tür önermelerin doğruluğunu test etmek için dış dünyaya bakmaya, gözlem yapmaya veya deney yapmaya gerek yoktur. Tanım gereği doğrudurlar. Örneğin, "Tüm bekarlar evlenmemiştir" gibi bir ifade analitiktir, çünkü "bekar" kelimesinin tanımı zaten "evlenmemiş" olmayı içerir.
Sentetik önermeler ise, doğruluğu veya yanlışlığı dış dünyaya bakarak, gözlem yaparak veya deney yaparak anlaşılan önermelerdir. Bu tür önermeler bize dünya hakkında yeni bilgiler verir. Örneğin, "Gül kırmızıdır" ifadesi sentetiktir, çünkü güllerin rengini anlamak için güllere bakmamız gerekir; kırmızı olmak gülün tanımının bir parçası değildir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bu önerme analitik değildir. "Kırmızı" olmak, "gül" kelimesinin tanımının bir parçası değildir. Beyaz, sarı, pembe gibi farklı renklerde güller de vardır. Bu önermenin doğru olup olmadığını anlamak için güllere bakmamız, yani dış dünyayı gözlemlememiz gerekir. Bu bir sentetik önermedir.
Bu önerme de analitik değildir. "Dünya" kelimesinin tanımı "Güneş'in etrafında dönmek" eylemini içermez. Bu, bilimsel gözlemler ve araştırmalar sonucunda elde edilmiş bir olgusal bilgidir. Doğruluğu gözlem ve deneyle kanıtlanmıştır. Bu da bir sentetik önermedir.
Bu önerme analitiktir. "Bekar" kelimesinin tanımı zaten "evlenmemiş" olmayı içerir. Bu önermenin doğruluğunu anlamak için dış dünyaya bakmaya, gözlem yapmaya veya bir araştırma yapmaya gerek yoktur. Sadece kelimelerin anlamlarını bilmek yeterlidir. Tanım gereği doğrudur.
Bu önerme analitik değildir. "İstanbul" kelimesinin tanımı "Türkiye'nin en kalabalık şehri" olmayı içermez. Bu, demografik verilere ve nüfus sayımlarına dayanan, zamanla değişebilecek olgusal bir bilgidir. Doğruluğu gözlem ve veri analiziyle belirlenir. Bu da bir sentetik önermedir.
Bu analizler sonucunda, sadece "Bekar evlenmemiş kişidir" önermesinin tanım gereği doğru olduğunu ve doğruluğunun kelimelerin anlamlarından kaynaklandığını görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
