Sevgili öğrenciler, bu soru, felsefede ve mantıkta önermelerin (ifadelerin) doğruluk değerlerinin nasıl belirlendiğiyle ilgili temel bir ayrımı anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım bu kavramları inceleyelim:
- Önerme Nedir?
- Önerme, doğru ya da yanlış olabilen bir yargı bildiren cümledir. Örneğin, "Güneş doğudan doğar" bir önermedir.
- Doğruluk Değeri Nedir?
- Bir önermenin doğru mu yoksa yanlış mı olduğunu ifade eden değere doğruluk değeri denir.
- Önermelerin Doğruluk Değerini Belirleme Yolları:
- Bazı önermelerin doğruluğunu anlamak için dış dünyaya bakmamıza, deney yapmamıza veya gözlemde bulunmamıza gerek yoktur. Sadece önermenin kendi iç yapısına ve kelimelerin anlamına bakmak yeterlidir.
- Bazı önermelerin doğruluğunu anlamak için ise dış dünyaya başvurmamız, yani deney ve gözlem yapmamız gerekir.
- Sentetik Önerme Nedir?
- Soru tam da bu ikinci durumu açıklıyor: "Bir önermenin doğruluk değerinin bilinmesi için deney ve gözleme başvurulması gerekiyorsa..." İşte bu tür önermelere sentetik önerme denir.
- Sentetik önermelerde, yüklem (önermenin ikinci kısmı) özneye (önermenin ilk kısmı) yeni bir bilgi ekler. Bu yeni bilginin doğru olup olmadığını anlamak için gerçek dünyayı kontrol etmemiz gerekir.
- Örnek: "Bu masa kahverengidir." Bu önermenin doğru olup olmadığını anlamak için masaya bakmamız (gözlem yapmamız) gerekir. Masa mavi de olabilirdi, yeşil de. Kahverengi olması, masanın tanımından gelen bir özellik değildir, dış dünyadan edindiğimiz bir bilgidir.
- Diğer Seçenekler Neden Değil?
- A) Analitik önerme: Doğruluk değeri, deney ve gözleme başvurmadan, sadece önermenin kendi içindeki kavramların analiziyle (çözümlenmesiyle) bilinen önermelerdir. Yüklem, öznede zaten bulunan bir özelliği tekrar eder. Örneğin, "Bekar erkek evli değildir." Bu önermenin doğru olduğunu anlamak için dış dünyaya bakmaya gerek yoktur, "bekar" kelimesinin anlamı zaten "evli olmayan" demektir.
- C) Apriori önerme: Deneyden bağımsız olarak, akıl yoluyla bilinebilen önermelerdir. Analitik önermeler genellikle apriori'dir. Ancak her apriori önerme sentetik değildir. Soru özellikle deney ve gözlemi vurguladığı için sentetik önerme daha doğru bir tanımdır.
- D) Metafizik önerme: Varlık, bilgi, zaman, uzay, Tanrı gibi konularla ilgili, genellikle deneysel olarak doğrulanamayan veya yanlışlanamayan felsefi önermelerdir. Doğruluk değerleri deney ve gözlemle doğrudan belirlenmez.
Bu durumda, bir önermenin doğruluk değerini anlamak için deney ve gözleme başvurmamız gerekiyorsa, bu tür önermelere sentetik önerme adını veririz.
Cevap B seçeneğidir.
