Anlamlarına göre fiiller Test 2

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iş (kılış) fiili" kullanılmıştır?

A) Çocuklar bahçede koşuyor.
B) Masa örtüsü çok güzel olmuş.
C) Öğretmen tahtaya bir problem yazdı.
D) Misafirler henüz gelmedi.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda "iş (kılış) fiili" kavramını anlamamız ve cümlelerdeki fiilleri bu açıdan değerlendirmemiz isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu netleştirelim.

• İş (Kılış) Fiili Nedir?

  İş (kılış) fiilleri, bir öznenin (yani işi yapanın) bir nesne (yani işten etkilenen) üzerinde gerçekleştirdiği bir eylemi anlatan fiillerdir. Bu fiillerin en önemli özelliği, başına "onu" kelimesinin getirilebilmesi ve anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Yani, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verebilirler. Bir nesneyi etkilerler, bir şeyi değiştirirler veya bir şey üzerinde bir eylem gerçekleştirirler.

• Diğer Fiil Türleri:

  İş fiillerinin yanı sıra "durum fiilleri" ve "oluş fiilleri" de vardır. Durum fiilleri, öznenin içinde bulunduğu durumu veya hareketi anlatır (örneğin, "uyumak", "oturmak", "koşmak"). Oluş fiilleri ise, öznenin iradesi dışında gerçekleşen, zamanla meydana gelen değişimi anlatır (örneğin, "büyümek", "sararmak", "paslanmak"). Bu iki fiil türü "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap veremez, yani nesne almazlar.

• Şimdi seçenekleri inceleyelim:
• A) Çocuklar bahçede koşuyor.
  • Buradaki fiil "koşuyor"dur. "Neyi koşuyor?" veya "Kimi koşuyor?" sorularına cevap veremeyiz. Başına "onu" getirdiğimizde ("onu koşuyor") anlamsız olur. Bu bir durum fiilidir.
• B) Masa örtüsü çok güzel olmuş.
  • Buradaki fiil "olmuş"tur. "Neyi olmuş?" veya "Kimi olmuş?" sorularına cevap veremeyiz. Başına "onu" getirdiğimizde ("onu olmuş") anlamsız olur. Bu, bir şeyin zamanla değişerek başka bir hale gelmesini anlattığı için bir oluş fiilidir.
• C) Öğretmen tahtaya bir problem yazdı.
  • Buradaki fiil "yazdı"dır. "Öğretmen neyi yazdı?" diye sorduğumuzda "bir problem" cevabını alırız. Başına "onu" getirdiğimizde ("onu yazdı") anlamlı olur. Öğretmen, "problem" üzerinde bir eylem gerçekleştirmiştir. Bu bir iş (kılış) fiilidir.
• D) Misafirler henüz gelmedi.
  • Buradaki fiil "gelmedi"dir. "Neyi gelmedi?" veya "Kimi gelmedi?" sorularına cevap veremeyiz. Başına "onu" getirdiğimizde ("onu gelmedi") anlamsız olur. Bu bir durum fiilidir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece C seçeneğindeki fiilin bir nesne alabildiğini ve bir işi anlattığını görüyoruz.

Cevap C seçeneğidir.