10 yaşındaki Elif, kantinden aldığı gofretin içinden hediye çıkınca çok sevinir ve "Keşke her zaman böyle hediyeler çıksa, böylece daha çok alırım" diye düşünür. Elif'in bu düşüncesi Kohlberg'in hangi ahlak gelişim düzeyine örnektir?
A) Gelenek öncesi düzey - İtaat ve ceza eğilimi
B) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim
C) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi
D) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi
E) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, 10 yaşındaki Elif'in düşüncesini Kohlberg'in ahlak gelişim düzeyleri açısından değerlendirmemiz isteniyor. Kohlberg'in ahlak gelişim teorisi, insanların ahlaki muhakemelerinin zamanla nasıl değiştiğini ve geliştiğini açıklar. Bu teori üç ana düzey ve her düzeyin altında ikişer evreden oluşur.
- Elif'in Durumunu Anlayalım: Elif, gofretinden hediye çıkınca sevinmiş ve "Keşke her zaman böyle hediyeler çıksa, böylece daha çok alırım" diye düşünmüştür. Bu düşünce, Elif'in bir eylemi (gofret almak) yapma motivasyonunun, karşılığında elde edeceği kişisel bir fayda (hediye) olduğunu açıkça gösteriyor. Yani, Elif'in davranışı kendi çıkarına odaklanmıştır.
- Kohlberg'in Ahlak Gelişim Düzeylerini Hatırlayalım:
- Gelenek Öncesi Düzey: Bu düzeydeki bireylerin ahlaki muhakemeleri, dışsal sonuçlara (ödül veya ceza) ve kişisel çıkarlara dayanır. Genellikle 9 yaş ve altındaki çocuklar bu düzeydedir, ancak yaş tek belirleyici değildir.
- Geleneksel Düzey: Bu düzeydeki bireyler, toplumsal beklentilere, kurallara ve yasalara uyma eğilimindedir. Başkalarını memnun etme ve düzeni koruma önemlidir.
- Gelenek Sonrası Düzey: Bu en üst düzeyde, bireyler evrensel ahlaki ilkelere ve kişisel değerlere göre hareket ederler. Toplumun yasalarını sorgulayabilir ve daha geniş bir adalet anlayışına sahip olabilirler.
- Elif'in Düşüncesini Değerlendirelim: Elif'in "hediye çıkarsa daha çok alırım" düşüncesi, doğrudan bir kişisel çıkar ve fayda beklentisini ifade eder. Bu, "bana ne faydası var?" veya "karşılığında ne alacağım?" gibi sorularla karakterize edilen bir düşünce biçimidir. Bu tür bir muhakeme, Kohlberg'in Gelenek Öncesi Düzey'ine aittir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Gelenek öncesi düzey - İtaat ve ceza eğilimi: Bu evrede, birey cezadan kaçınmak için kurallara uyar. Elif'in düşüncesinde ceza korkusu yoktur, aksine bir ödül beklentisi vardır. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Gelenek öncesi düzey - Saf çıkarcı eğilim: Bu evrede, birey kendi ihtiyaçlarını karşılayan veya kendisine fayda sağlayan şeyleri doğru kabul eder. "Bana ne faydası var?" veya "karşılıklı alışveriş" mantığı hakimdir. Elif'in "hediye çıkarsa daha çok alırım" düşüncesi, tam da bu saf çıkarcı eğilimi yansıtır. Bu nedenle B seçeneği doğru cevaptır.
- C) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi: Bu evrede, birey başkalarının onayını almak ve "iyi çocuk" olmak için hareket eder. Elif'in düşüncesi başkalarını memnun etmekle ilgili değildir, kendi faydasıyladır. Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
- D) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi: Bu evrede, birey toplumsal düzeni korumak ve yasalara uymak için hareket eder. Elif'in düşüncesi yasalar veya düzenle ilgili değildir. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
- E) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi: Bu evrede, birey toplumun yasalarını sorgulayabilir ve toplumsal sözleşmelerin önemini anlar. Elif'in düşüncesi bu kadar soyut ve karmaşık bir ahlaki muhakemeyi yansıtmamaktadır. Bu nedenle E seçeneği doğru değildir.
Elif'in gofret alımını hediye çıkması koşuluna bağlaması, tamamen kişisel fayda ve çıkar odaklı bir yaklaşımdır. Bu durum, Kohlberg'in ahlak gelişim teorisindeki Gelenek Öncesi Düzey'in Saf Çıkarcı Eğilim evresine mükemmel bir örnektir.
Cevap B seçeneğidir.
