Yapılarına göre cümleler KPSS Test 2

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısı bakımından birleşik cümledir?

A) Sabah erkenden kalktı, kahvaltı yaptı.
B) Bilmediğim için soramadım.
C) Okuyor ve yazıyor.
D) Güneş doğdu, kuşlar öttü.

Bu soruda, cümlelerin yapılarını inceleyerek hangisinin birleşik cümle olduğunu bulmamız isteniyor. Birleşik cümle, genellikle bir temel cümle (ana yargı) ve bu temel cümleye bağlı en az bir yan cümleden (yardımcı yargı) oluşan cümlelerdir. Yan cümleler genellikle fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil), "ki" bağlacı, "-se/-sa" şart eki veya alıntı cümleler ile kurulur.

• A) Sabah erkenden kalktı, kahvaltı yaptı.

  Bu cümlede "kalktı" ve "yaptı" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu iki yüklem, virgül ile birbirine bağlanmış iki bağımsız yargıdır. Bu tür cümlelere sıralı cümle denir. Dolayısıyla birleşik cümle değildir.

• B) Bilmediğim için soramadım.

  Bu cümlede "soramadım" temel cümlemizin yüklemidir. "Bilmediğim" kelimesi ise "bilmek" fiiline "-diğim" (sıfat-fiil eki) getirilerek oluşturulmuş bir fiilimsidir. Fiilimsiler, temel cümlenin anlamını tamamlayan yan cümleler kurar. Burada "Bilmediğim için" ifadesi, "soramadım" eyleminin nedenini açıklayan bir yan cümledir. Temel cümle ve fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümle olduğu için bu bir girişik birleşik cümledir.

• C) Okuyor ve yazıyor.

  Bu cümlede "okuyor" ve "yazıyor" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu yüklemler "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Bağlaçlarla bağlanan bağımsız yargılardan oluşan cümlelere bağlı cümle denir. Dolayısıyla birleşik cümle değildir.

• D) Güneş doğdu, kuşlar öttü.

  Bu cümlede "doğdu" ve "öttü" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Tıpkı A seçeneğindeki gibi, virgül ile birbirine bağlanmış iki bağımsız yargı vardır. Bu da bir sıralı cümledir. Dolayısıyla birleşik cümle değildir.

Bu durumda, temel cümleye fiilimsi ile bağlanmış bir yan cümle içeren B seçeneği, yapısı bakımından birleşik cümledir.

Cevap B seçeneğidir.