6. "Takım oyuncularının performanslarının değerlendirilmesi" ifadesindeki tamlama için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Tamlama yanlışı yoktur
B) "oyuncularının" yerine "oyuncuları" olmalı
C) "performanslarının" yerine "performansları" olmalı
D) "değerlendirilmesi" yerine "değerlendirmesi" olmalı
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen ifadedeki tamlama yapısını inceleyerek bir yanlışlık olup olmadığını bulmamız isteniyor. İfademiz: "Takım oyuncularının performanslarının değerlendirilmesi".
Türkçede isim tamlamaları, iki ismin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla meydana gelir. Zincirleme isim tamlamaları ise en az üç isimden oluşan ve iç içe geçmiş tamlamaların birleşimidir. Şimdi bu ifadeyi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, ifadenin genel yapısına baktığımızda bir zincirleme isim tamlaması olduğunu görüyoruz. Bu tür tamlamalar genellikle "X'in Y'sinin Z'si" şeklinde bir yapıya sahiptir.
- İfademizi parçalara ayıralım:
- "Takım oyuncuları": Bu kısım kendi içinde bir belirtisiz isim tamlamasıdır. (Ne oyuncuları? Takım oyuncuları.)
- "Takım oyuncularının performansları": Burada "Takım oyuncuları" tamlayan, "performansları" ise tamlanandır. "Takım oyuncuları" bir bütün olarak "performansları" kelimesini belirtmektedir. Tamlayan ekini (-nın) doğru bir şekilde almıştır. (Kimin performansları? Takım oyuncularının performansları.)
- "Performanslarının değerlendirilmesi": Burada ise "performansları" tamlayan, "değerlendirilmesi" ise tamlanandır. "Performansları" kelimesi, "değerlendirilmesi" kelimesini belirtmektedir ve tamlayan ekini (-nın) doğru bir şekilde almıştır. (Neyin değerlendirilmesi? Performanslarının değerlendirilmesi.)
- Görüldüğü gibi, "Takım oyuncularının performanslarının değerlendirilmesi" ifadesi, dil bilgisi kurallarına uygun, doğru bir zincirleme isim tamlaması yapısına sahiptir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Tamlama yanlışı yoktur: Yukarıdaki analizimiz sonucunda bu seçeneğin doğru olduğunu görüyoruz. İfade, dil bilgisi açısından herhangi bir tamlama hatası içermemektedir.
- B) "oyuncularının" yerine "oyuncuları" olmalı: Eğer "oyuncularının" yerine "oyuncuları" olsaydı, "Takım oyuncuları performanslarının değerlendirilmesi" şeklinde bir yapı oluşurdu. Bu durumda "Takım oyuncuları" kısmı, "performanslarının" kelimesinin tamlayanı olamazdı çünkü tamlayan eki (-nın) eksik olurdu. Bu nedenle "oyuncularının" doğru kullanılmıştır.
- C) "performanslarının" yerine "performansları" olmalı: Eğer "performanslarının" yerine "performansları" olsaydı, "Takım oyuncularının performansları değerlendirilmesi" şeklinde bir yapı oluşurdu. Bu durumda "değerlendirilmesi" kelimesinin tamlayanı eksik kalırdı. "Değerlendirilmesi" kelimesinin tamlayanı "performansları" olduğu için, "performansları" kelimesinin tamlayan ekini (-nın) alması gerekmektedir. Bu nedenle "performanslarının" doğru kullanılmıştır.
- D) "değerlendirilmesi" yerine "değerlendirmesi" olmalı: "Değerlendirilmesi" fiilden türemiş bir isimdir ve pasif bir anlam taşır (bir şeyin değerlendirilmesi). "Değerlendirmesi" ise aktif bir anlam taşır (birinin bir şeyi değerlendirmesi). İfade, performansların "değerlendirilme eylemini" anlattığı için "değerlendirilmesi" (edilgen yapı) doğru ve yaygın bir kullanımdır. Bu bir tamlama yanlışı değil, anlam veya çatı farkıdır ve mevcut haliyle dil bilgisel bir hata değildir.
Sonuç olarak, verilen ifadede herhangi bir tamlama yanlışı bulunmamaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
