"Hem annem hem de babam işe gitti." cümlesindeki anlatım bozukluğu nasıl giderilir?
A) "hem annem hem de babam" yerine "annem ve babam" getirilerek
B) "gitti" yüklemi "gittiler" olarak değiştirilerek
C) "işe" kelimesi cümleden çıkarılarak
D) "hem... hem de..." bağlacı yerine "ya... ya da..." getirilerek
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugünkü sorumuz, cümledeki anlatım bozukluğunu gidermeye yönelik. Anlatım bozuklukları, cümlelerimizi daha anlaşılır, akıcı ve doğru hale getirmemizi engelleyen hatalardır. Şimdi sorumuzu adım adım inceleyelim:
Soru Cümlesi: "Hem annem hem de babam işe gitti."
Bu cümlede iki temel anlatım bozukluğu unsuru bulunmaktadır:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı / Anlatım Duruluğu İlkesine Aykırılık: "Hem...hem de..." bağlacı, iki ayrı durumu veya kişiyi vurgulamak için kullanılır. Ancak, "annem" ve "babam" zaten iki ayrı kişiyi ifade ettiği için, bu bağlacın kullanılması bazen gereksiz bir vurgu veya sözcük fazlalığı yaratabilir. Daha sade ve akıcı bir ifade için "ve" bağlacı yeterli olacaktır.
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: "Hem annem hem de babam" ifadesi çoğul bir özne grubudur. Türkçede çoğul öznelerle yüklemin de çoğul olması beklenir. Yani "gitti" yerine "gittiler" olmalıdır. Ancak seçenekler arasında bu iki hatadan hangisinin öncelikli olarak giderilmesi gerektiği konusunda bir tercih yapmamız isteniyor.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) "hem annem hem de babam" yerine "annem ve babam" getirilerek
- Bu değişiklik yapıldığında cümle "Annem ve babam işe gitti." şeklini alır.
- Bu seçenek, "hem...hem de..." bağlacının yarattığı gereksiz vurguyu ve sözcük fazlalığını ortadan kaldırır. "Annem ve babam" ifadesi, aynı anlamı daha sade ve doğal bir şekilde aktarır.
- Her ne kadar "gitti" yüklemi hala tekil olsa da, "hem...hem de..." yapısının kaldırılması, cümlenin anlatım duruluğunu önemli ölçüde artırır ve bu tür durumlarda "gereksiz sözcük kullanımı" olarak kabul edilen bir anlatım bozukluğunu giderir. "Annem ve babam işe gitti" ifadesi, günlük dilde sıklıkla karşılaşılan ve "Hem annem hem de babam işe gitti" ifadesine göre daha az "anlatım bozukluğu" içeren bir yapıdır.
- B) "gitti" yüklemi "gittiler" olarak değiştirilerek
- Bu değişiklik yapıldığında cümle "Hem annem hem de babam işe gittiler." şeklini alır.
- Bu seçenek, özne-yüklem uyumsuzluğunu mükemmel bir şekilde giderir ve cümle dilbilgisel olarak doğru hale gelir. Ancak soru, "anlatım bozukluğu"nu gidermeyi hedeflediği için, "hem...hem de..." bağlacının yarattığı potansiyel gereksiz vurgu veya sözcük fazlalığına odaklanmış olabilir. Eğer temel sorun "hem...hem de..." bağlacının kendisi olarak kabul edilirse, bu seçenek o sorunu çözmez.
- C) "işe" kelimesi cümleden çıkarılarak
- Bu değişiklik cümlenin anlamını değiştirir ("nereye gittiği" belirsizleşir) ve anlatım bozukluğunu gidermez.
- D) "hem...hem de..." bağlacı yerine "ya...ya da..." getirilerek
- Bu değişiklik cümlenin anlamını tamamen değiştirir. "Hem...hem de..." (ikisi de) anlamı yerine "ya...ya da..." (birisi veya diğeri) anlamını verir. Bu bir anlatım bozukluğunu gidermekten ziyade, cümlenin anlamını değiştirmektir.
Verilen seçenekler arasında, "hem...hem de..." bağlacının yarattığı gereksiz vurgu ve sözcük fazlalığını gidererek cümlenin daha sade ve akıcı olmasını sağlayan en uygun seçenek A'dır. Bu tür sorularda, anlatım bozukluğunun kaynağı olarak gereksiz sözcük kullanımı veya anlatım duruluğu ilkesine aykırılık görülebilir.
Cevap A seçeneğidir.
