"Yeni aldığım bilgisayarın hem işlemcisi hızlı hem de fiyatı uygun."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
B) Gereksiz sözcük kullanımı
C) Tamlama yanlışlığı
D) Bağlaç yanlışlığı
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, verilen cümlede bir anlatım bozukluğu tespit etmemiz isteniyor. Cümleyi dikkatlice inceleyelim:
- "Yeni aldığım bilgisayarın hem işlemcisi hızlı hem de fiyatı uygun."
Şimdi adım adım bu cümlenin yapısını ve olası bozuklukları inceleyelim:
-
Öncelikle cümlede "bilgisayarın" kelimesi bir tamlayan görevindedir. Bu tamlayan, iki farklı tamlanan için ortak olarak kullanılmıştır: "işlemcisi" ve "fiyatı".
-
Cümleyi ayrı ayrı düşündüğümüzde:
- "bilgisayarın işlemcisi" (belirtili isim tamlaması)
- "bilgisayarın fiyatı" (belirtili isim tamlaması)
Bu tamlamalar kendi içlerinde doğrudur.
-
Şimdi bu tamlamalara sıfatları ekleyelim:
- "bilgisayarın işlemcisi hızlı"
- "bilgisayarın fiyatı uygun"
Bu ifadeler de kendi içlerinde anlamlı ve doğrudur.
-
Ancak, bu iki farklı yapıyı "hem... hem de..." bağlacıyla ve ortak bir tamlayanla birleştirmeye çalıştığımızda anlatım bozukluğu ortaya çıkar:
"bilgisayarın hem işlemcisi hızlı hem de fiyatı uygun."
-
Burada "bilgisayarın" tamlayanı, "işlemcisi hızlı" ve "fiyatı uygun" gibi iki farklı sıfat tamlamasıyla (ya da sıfat-fiil grubuyla) birleştirilmeye çalışılmıştır. Bir tamlayan, hem bir isim tamlamasının tamlananıyla (işlemcisi, fiyatı) hem de bu tamlananı niteleyen sıfatla (hızlı, uygun) aynı anda doğrudan ilişki kuramaz.
-
Yani, "bilgisayarın hızlı" veya "bilgisayarın uygun" gibi bir ifade doğru olmaz. Hızlı olan bilgisayar değil, işlemcisidir; uygun olan bilgisayar değil, fiyatıdır. Bu durumda, tamlayan olan "bilgisayarın" kelimesi, tamlananları olan "işlemcisi" ve "fiyatı" ile doğru bir şekilde eşleşirken, bu tamlananlara eklenen sıfatlar ("hızlı", "uygun") ile birlikte kullanıldığında yapısal bir uyumsuzluk oluşur.
-
Bu tür durumlarda, ya tamlayan tekrarlanmalı ya da cümle farklı şekilde kurulmalıdır. Örneğin:
- "Yeni aldığım bilgisayarın işlemcisi hızlı, fiyatı da uygun."
- "Yeni aldığım bilgisayarın hem işlemcisi hızlıydı hem de fiyatı uygundu."
-
Bu durum, tamlamaların yanlış kullanılması veya ortak tamlayan hatası olarak adlandırılır. Seçeneklerde bu durum "Tamlama yanlışlığı" olarak ifade edilmiştir.
-
Diğer seçenekleri de kısaca inceleyelim:
- A) Özne-yüklem uyumsuzluğu: Cümlede özne ve yüklem arasında bir uyumsuzluk (tekillik-çoğulluk, kişi vb.) bulunmamaktadır.
- B) Gereksiz sözcük kullanımı: Cümledeki hiçbir sözcük gereksiz değildir, hepsi bir anlam ifade etmektedir.
- D) Bağlaç yanlışlığı: "hem... hem de..." bağlacı doğru bir şekilde iki özelliği bağlamak için kullanılmıştır. Bağlacın kendisinde bir yanlışlık yoktur, bağladığı yapıların uyumsuzluğunda sorun vardır.
Bu nedenle, cümlede "bilgisayarın" tamlayanının, "işlemcisi hızlı" ve "fiyatı uygun" gibi farklı yapıdaki ögeleri ortak olarak nitelemesinden kaynaklanan bir tamlama yanlışlığı vardır.
Cevap C seçeneğidir.
