5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem yapım eki almış hem de birleşik sözcük bulunmaktadır?
A) Bilgisayarımın bataryası bitmek üzere.
B) Komşumuz yangından zarar gördü.
C) Öğrenciler sınavda başarılı oldular.
D) Çocuklar sınıfta sessizce bekliyorlar.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, bir cümlenin hem yapım eki almış bir sözcük hem de birleşik bir sözcük içerip içermediğini bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki kavramı kısaca hatırlayalım:
- Yapım eki almış sözcük (Türemiş Sözcük): Bir sözcüğün köküne veya gövdesine gelerek onun anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Bu ekler sayesinde yeni bir sözcük oluşur. Örneğin: "göz" (isim) + "-lük" (yapım eki) = "gözlük" (yeni bir isim). "oku" (fiil) + "-l" (yapım eki) = "okul" (yeni bir isim).
- Birleşik Sözcük: İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan sözcüklerdir. Örneğin: "buz" + "dolabı" = "buzdolabı", "gece" + "kondu" = "gecekondu".
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bilgisayarımın bataryası bitmek üzere.
- Bu cümlede "bilgisayar" sözcüğü dikkatimizi çekiyor. "Bilgisayar", "bilgi" ve "sayar" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik bir sözcüktür. Aynı zamanda "sayar" kısmı, "saymak" fiilinden "-ar" yapım ekiyle türemiştir. Yani "bilgisayar" sözcüğü hem birleşik hem de yapım eki almış (türemiş) bir sözcüktür. Bu nedenle A seçeneği aradığımız cevabı içermektedir.
- B) Komşumuz yangından zarar gördü.
- "Yangın" sözcüğü "yanmak" fiilinden "-gın" yapım ekiyle türemiştir (yapım eki almış sözcük). Ancak cümlede birleşik bir sözcük bulunmamaktadır. "Zarar gördü" birleşik fiil olsa da, "zarar" ve "gördü" ayrı yazıldığı için birleşik sözcük olarak kabul edilmez.
- C) Öğrenciler sınavda başarılı oldular.
- "Öğrenci" sözcüğü "öğrenmek" fiilinden "-ci" yapım ekiyle türemiştir. "Sınav" sözcüğü "sınamak" fiilinden "-av" yapım ekiyle türemiştir. "Başarılı" sözcüğü ise "başarmak" fiilinden "başarı" (isim) ve ardından "-lı" yapım ekiyle türemiştir. Bu cümlede birden fazla yapım eki almış sözcük olmasına rağmen, birleşik bir sözcük bulunmamaktadır.
- D) Çocuklar sınıfta sessizce bekliyorlar.
- "Sessizce" sözcüğü "ses" isminden "-siz" yapım ekiyle (sessiz) ve ardından "-ce" yapım ekiyle (sessizce) türemiştir. Bu cümlede yapım eki almış bir sözcük vardır. Ancak cümlede birleşik bir sözcük bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem yapım eki almış hem de birleşik sözcüğü aynı anda içeren cümlenin A seçeneğinde olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
