Noktalama işaretleri TYT Test 2

🎓 Noktalama işaretleri TYT Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, "Noktalama işaretleri TYT Test 2" sınavında karşılaşabileceğin noktalama işaretleri konularını sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Amacımız, kuralları kolayca hatırlamanı ve doğru noktalama işaretini seçebilmeni sağlamaktır.

📌 Nokta (.)

Nokta, tamamlanmış bir yargıyı veya kısaltmaları belirtmek için kullanılır.

• Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Ders çalışmayı çok seviyorum.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur.
  Örnek: Dr. (Doktor), Mah. (Mahalle)
• Sıra sayılarını belirtmek için rakamdan sonra konur.
  Örnek: 2. (ikinci), III. (üçüncü)
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır.
  Örnek: 29.10.1923
• Saat ve dakikaları ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Tren 09.15'te kalkacak.
• Kitap, dergi vb. künyelerinin sonunda kullanılır.

⚠️ Dikkat: Üs işaretli kısaltmalarda (cm³, m²), kurum adlarının kısaltmalarında (TBMM, TDK) ve bazı ölçü birimlerinde (kg, m) nokta kullanılmaz.

📌 Virgül (,)

Virgül, cümle içinde duraklama, sıralama veya vurgu yapmak için kullanılan en yaygın noktalama işaretlerinden biridir.

• Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Pazardan elma, armut, muz aldım.
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Geldi, gördü, fethetti.
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
  Örnek: Ayşe, dün akşamki toplantıda herkesi etkileyen bir konuşma yaptı.
• Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: O, bu konuyu, biliyorsunuz ki, çok iyi bilir.
• Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur.
  Örnek: Akşam, yine akşam, yine akşam...
• Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur.
  Örnek: Yarın geleceğim, dedi.
• Kabul, ret veya onay bildiren sözcüklerden sonra konur.
  Örnek: Evet, sınavı kazandım.
• Hitaplardan sonra kullanılır.
  Örnek: Sevgili Arkadaşım,
• Sayıların küsuratlarını ayırmak için kullanılır.
  Örnek: 38,5 kg.

💡 İpucu: Bağlaçlardan (ve, veya, ya da, ile, de, ki) önce veya sonra virgül kullanılmaz. Tekrarlı bağlaçlar arasına da virgül konmaz.

📌 Noktalı Virgül (;)

Noktalı virgül, cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak ve ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Erkek çocuklarına Ali, Can, Emre; kız çocuklarına Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.
• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
• İkiden fazla eş değer ögesi bulunan cümlelerde özneden sonra virgül konulmuşsa, karışıklığı önlemek için özneden sonra noktalı virgül kullanılır.
  Örnek: Yeni nesil, okumayı, öğrenmeyi, araştırmayı seven bireylerden oluşmalıydı. (Burada "Yeni nesil" öznesini vurgulamak için kullanılabilir, ancak genellikle virgülle ayrılmış listeleri ayırmada daha yaygındır.)

⚠️ Dikkat: Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı durumlarda devreye girer. Yani önce virgülün kullanılıp kullanılamayacağını düşünmelisin.

📌 İki Nokta (:)

İki nokta, bir açıklama, örnekleme veya alıntı yapılacağını belirtmek için kullanılır.

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
  Örnek: Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul.
• Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur.
  Örnek: Bu kararın iki nedeni vardı: Bütçe yetersizliği ve zaman kısıtlaması.
• Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur.
  Örnek: Mehmet Akif Ersoy: "Zulmü alkışlayamam, zalimi sevemem."
• Genel ağ adreslerinde kullanılır.
  Örnek: https://www.tdk.gov.tr
• Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
  Örnek: $50 : 2 = 25$

💡 İpucu: İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar, örnekler veya özel isimler küçük harfle başlayabilir (cümle niteliğinde değilse).

📌 Üç Nokta (...)

Üç nokta, tamamlanmamış yargıları, alıntılarda atlanan yerleri veya benzer örneklerin devam ettiğini belirtir.

• Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Ne kadar da güzel bir hava...
• Kaba sayıldığı için veya başka bir nedenden dolayı açıklanmak istenmeyen sözcüklerin yerine konur.
  Örnek: O, bu konuda çok ... bir insan.
• Alıntılarda başta, ortada veya sonda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır.
  Örnek: "...derken bir ses duyuldu..."
• Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal gücüne bırakıldığını göstermek için kullanılır.
  Örnek: Gözlerini kapadı ve düşündü...
• Karşılıklı konuşmalarda eksik bırakılan cevaplarda kullanılır.
  Örnek: – Kimsin? – ...

⚠️ Dikkat: Üç nokta yerine iki veya dört nokta kullanılmaz. Sadece ve sadece üç noktadır.

📌 Soru İşareti (?)

Soru işareti, soru anlamı taşıyan cümlelerin veya sözlerin sonuna konur.

• Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
  Örnek: Bugün okula gelecek misin?
• Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır.
  Örnek: Yunus Emre (1238?-1320)

💡 İpucu: İçinde soru eki veya sözü olmayan, ancak soru anlamı taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur.
Örnek: Adınız, soyadınız, telefon numaranız?

📌 Ünlem İşareti (!)

Ünlem işareti, sevinç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin veya seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra kullanılır.

• Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  Örnek: Ne mutlu Türk'üm diyene!
• Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
  Örnek: Ey Türk gençliği!
• Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra parantez içinde kullanılır.
  Örnek: Çok zeki (!) olduğunu söylüyor.

⚠️ Dikkat: Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi, cümlenin sonuna da konulabilir.
Örnek: Arkadaş, biz bu yolda yalnız değiliz! veya Arkadaş! Biz bu yolda yalnız değiliz.

📌 Tırnak İşaretleri (" ")

Tırnak işaretleri, başkasına ait sözleri, vurgulanmak istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtmek için kullanılır.

• Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır.
  Örnek: Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
• Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır.
  Örnek: Yazıda "kader" kelimesi üzerinde duruldu.
• Cümle içinde eser adları ve yazı başlıkları tırnak içine alınır.
  Örnek: Yahya Kemal'in "Sessiz Gemi" şiirini okudum.

💡 İpucu: Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen noktalama işaretleri (nokta, soru işareti, ünlem vb.) tırnak içinde kalır.

📌 Yay Ayraç (Parantez) ( )

Yay ayraç, cümlenin anlamını tamamlayan ek bilgiler, açıklamalar veya tiyatro eserlerinde hareketleri belirtmek için kullanılır.

• Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır.
  Örnek: Anadolu kentlerini (köylerini de) gezdim.
• Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır.
  Örnek: Yunus Emre'nin (1238?-1320)...
• Tiyatro eserlerinde konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak için kullanılır.
  Örnek: İhtiyar (Yavaşça ayağa kalkar.): Ne var ne yok?
• Alıntıların yapıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır.
  Örnek: "Şiir, bir milletin vicdanıdır." (Mehmet Akif Ersoy)

📌 Kesme İşareti (')

Kesme işareti, özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak ve kısaltmalara getirilen ekleri belirtmek için kullanılır.

• Özel adlara getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.
  Örnek: Türkiye'nin, Ankara'ya, Fatih Sultan Mehmet'e
• Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: TDK'nin, TBMM'ye
• Sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: 19 Mayıs 1919'da, 1985'te
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
  Örnek: 29 Ekim 1923'te

⚠️ Dikkat: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Örnek: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumuna

📌 Kısa Çizgi (-)

Kısa çizgi, satır sonunda kelimeleri bölmek, ara sözleri ayırmak ve kelimeler arasında ilişki kurmak için kullanılır.

• Satır sonunda kelimeler bölündüğünde kullanılır.
  Örnek: bili-yor, oku-mak
• Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır (virgül yerine).
  Örnek: Bu konuyu –biliyorsunuz ki– çok iyi bilir.
• Kelimeler veya sayılar arasında "den...e, ve, ile, ila, arasında" anlamlarını vermek için kullanılır.
  Örnek: Türkçe-Almanca Sözlük, 1990-2000 yılları
• Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır.
  Örnek: $10 - 5 = 5$
• Eklerin başına, köklerin sonuna konur.
  Örnek: -lık, göz-

📌 Uzun Çizgi (—)

Uzun çizgi, yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.

• Konuşma çizgisi olarak da bilinir, diyaloglarda kullanılır.
  Örnek: — Ne düşünüyorsun? — Hiçbir şey.

💡 İpucu: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.

📌 Eğik Çizgi (/)

Eğik çizgi, dizeler yan yana yazıldığında, adreslerde ve tarihlerde kullanılır.

• Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur.
  Örnek: Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
• Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur.
  Örnek: Altay Sok. No: 21/6 Kurtuluş/Ankara
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için kullanılır (nokta yerine).
  Örnek: 29/10/1923
• Matematikte bölme işareti olarak kullanılır.
  Örnek: $10 / 2 = 5$