Lise son sınıf öğrencisi Mehmet, "Bir davranışın ahlaki olup olmadığını anlamak için 'Herkes benim yaptığımı yapsaydı ne olurdu?' sorusunu kendime sorarım" demektedir. Mehmet'in bu yaklaşımı Kohlberg'in kuramında hangi düzeyle ilişkilidir?
A) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi
B) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi
C) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi
D) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Mehmet'in ahlaki muhakemesini Kohlberg'in ahlaki gelişim kuramındaki düzeylerle eşleştirmemiz isteniyor. Kohlberg'in kuramını ve Mehmet'in yaklaşımını adım adım inceleyelim:
- Kohlberg'in Ahlaki Gelişim Kuramı: Lawrence Kohlberg, insanların ahlaki muhakemelerinin yaşla birlikte belirli aşamalardan geçtiğini öne sürmüştür. Bu kuramda üç ana düzey ve her düzeyin altında ikişer aşama bulunur:
- Gelenek Öncesi Düzey: Birey, kuralları dışsal otoriteye göre ve ceza-ödül temelinde değerlendirir.
- Geleneksel Düzey: Birey, toplumsal beklentilere, yasalara ve otoriteye uyarak ahlaki kararlar verir.
- Gelenek Sonrası Düzey: Birey, evrensel ahlaki ilkelere ve kişisel vicdanına dayanarak, toplumsal kuralların ötesinde muhakeme yapar.
- Mehmet'in Yaklaşımı: Mehmet, "Bir davranışın ahlaki olup olmadığını anlamak için 'Herkes benim yaptığımı yapsaydı ne olurdu?' sorusunu kendime sorarım" demektedir. Bu ifade, bir eylemin sadece kişisel sonuçlarını veya toplumsal kurallara uygunluğunu değil, o eylemin evrensel bir ilke haline gelmesi durumunda ortaya çıkacak sonuçları değerlendirmeyi içerir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Geleneksel düzey - İyi çocuk eğilimi: Bu aşamada kişi, başkalarının onayını almak ve iyi bir insan olarak görünmek için davranır. Mehmet'in sorusu, onay almaktan çok, eylemin evrensel geçerliliğini sorgulamaktadır.
- B) Geleneksel düzey - Kanun ve düzen eğilimi: Bu aşamada kişi, yasaları ve toplumsal düzeni korumak için kurallara uyar. Mehmet'in sorusu, sadece yasalara uygunluğu değil, eylemin temel ahlaki ilkesini sorgulamaktadır.
- C) Gelenek sonrası düzey - Sosyal sözleşme eğilimi: Bu aşamada kişi, yasaların toplumsal bir sözleşme olduğunu ve gerektiğinde toplumun iyiliği için değiştirilebileceğini anlar. Bireysel haklar ve demokratik süreçler önemlidir. Mehmet'in sorusu, mevcut yasaları veya sözleşmeleri sorgulamaktan ziyade, eylemin kendisinin evrensel bir ilke olarak uygulanabilirliğini sorgular.
- D) Gelenek sonrası düzey - Evrensel ahlak ilkeleri: Bu en üst düzeyde kişi, soyut ve evrensel ahlak ilkelerine (adalet, insan hakları, eşitlik, insan onuru gibi) dayanarak muhakeme yapar. Mehmet'in "Herkes benim yaptığımı yapsaydı ne olurdu?" sorusu, bir eylemin evrenselleştirilebilirliğini test etme, yani o eylemin bir ilke olarak herkes için geçerli olup olmadığını sorgulama anlamına gelir. Bu yaklaşım, Immanuel Kant'ın "Kategorik İmperatif" kavramıyla da örtüşür ve Kohlberg'in kuramındaki en yüksek ahlaki muhakeme düzeyini temsil eder. Mehmet, kendi vicdanının ve evrensel ahlaki ilkelerin ışığında bir eylemi değerlendirmektedir.
Bu nedenle, Mehmet'in yaklaşımı, Kohlberg'in kuramında evrensel ahlak ilkelerine dayalı muhakemeyi ifade eden gelenek sonrası düzey ile ilişkilidir.
Cevap D seçeneğidir.
