5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem haber hem de dilek kipiyle çekimlenmiş fiiller bir arada kullanılmıştır?
A) Dün maça gittik ve çok eğlendik.
B) Yarın erken kalkacağım ve işe gideceğim.
C) Ödevlerimi bitirdim, şimdi biraz dinleneyim.
D) Her gün kitap okur ve düzenli spor yaparım.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden hem haber (bildirme) kipiyle hem de dilek (tasarlama) kipiyle çekimlenmiş fiillerin bir arada kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kipleri kısaca hatırlayalım:
- Haber Kipleri (Bildirme Kipleri): Fiilin gerçekleştiği veya gerçekleşeceği zamanı bildirirler. (Görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman)
- Dilek Kipleri (Tasarlama Kipleri): Fiile bir dilek, şart, istek, gereklilik veya emir anlamı katarlar. Zaman anlamı taşımazlar. (Gereklilik kipi, şart kipi, istek kipi, emir kipi)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün maça gittik ve çok eğlendik.
- "gittik" fiili, "-di" görülen geçmiş zaman eki almıştır. Bu bir haber kipidir.
- "eğlendik" fiili, "-di" görülen geçmiş zaman eki almıştır. Bu da bir haber kipidir.
- Bu cümlede sadece haber kipleri kullanılmıştır.
- B) Yarın erken kalkacağım ve işe gideceğim.
- "kalkacağım" fiili, "-acak" gelecek zaman eki almıştır. Bu bir haber kipidir.
- "gideceğim" fiili, "-ecek" gelecek zaman eki almıştır. Bu da bir haber kipidir.
- Bu cümlede sadece haber kipleri kullanılmıştır.
- C) Ödevlerimi bitirdim, şimdi biraz dinleneyim.
- "bitirdim" fiili, "-di" görülen geçmiş zaman eki almıştır. Bu bir haber kipidir.
- "dinleneyim" fiili, "-e" istek kipi eki almıştır. Bu bir dilek kipidir.
- Bu cümlede hem haber kipi ("bitirdim") hem de dilek kipi ("dinleneyim") bir arada kullanılmıştır.
- D) Her gün kitap okur ve düzenli spor yaparım.
- "okur" fiili, "-r" geniş zaman eki almıştır. Bu bir haber kipidir.
- "yaparım" fiili, "-ar" geniş zaman eki almıştır. Bu da bir haber kipidir.
- Bu cümlede sadece haber kipleri kullanılmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki cümlede "bitirdim" fiili haber kipiyle, "dinleneyim" fiili ise dilek kipiyle çekimlenmiştir. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.
