Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Arkadaşım bana haber verdi ve çok sevindim.
B) Öğretmen, ödevleri topladı ve not defterine işledi.
C) Müdür, toplantıyı ertelemeyi düşünüyor ve yarın açıklayacak.
D) Çocuk, odasını topladı ve annesine gösterdi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu olan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle, "nesne eksikliği" ne demek, onu hatırlayalım:
- Bir cümlede, özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, birden fazla yüklem (fiil) bulunduğunda, bu yüklemlerden biri veya birkaçı için gerekli olan nesnenin cümlede bulunmaması durumuna nesne eksikliği denir. Bu durum, cümlenin anlamını bozar veya eksik bırakır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Arkadaşım bana haber verdi ve çok sevindim. Bu cümlede iki yüklem var: "haber verdi" ve "sevindim". "Haber verdi" fiili "haber" nesnesini almıştır. "Sevinmek" fiili geçişsiz bir fiildir, yani doğrudan nesne almaz. "Ne'ye sevindim?" sorusuna cevap verir (bana haber verilmesine). Bu cümlede nesne eksikliği yoktur.
- B) Öğretmen, ödevleri topladı ve not defterine işledi. Bu cümlede iki yüklem var: "topladı" ve "işledi". "Topladı" fiili "ödevleri" nesnesini almıştır. "İşledi" fiili de "ödevleri" nesnesini ortak olarak kullanabilir. (Öğretmen, ödevleri topladı ve (ödevleri) not defterine işledi.) Anlam bütünlüğü sağlanmıştır. Nesne eksikliği yoktur.
- C) Müdür, toplantıyı ertelemeyi düşünüyor ve yarın açıklayacak. Bu cümlede iki yüklem var: "düşünüyor" ve "açıklayacak". "Düşünüyor" fiili "toplantıyı ertelemeyi" nesnesini almıştır. Ancak ikinci yüklem olan "açıklayacak" fiili için bir nesne eksiktir. "Neyi açıklayacak?" sorusuna cevap verecek bir ifade yoktur. "Toplantıyı ertelemeyi açıklayacak" ifadesi anlamsızdır. Müdür, erteleme kararını veya ertelemeyi düşündüğünü açıklayacaktır. Cümlenin doğru hali şöyle olmalıydı: "Müdür, toplantıyı ertelemeyi düşünüyor ve kararını yarın açıklayacak." veya "Müdür, toplantıyı ertelemeyi düşünüyor ve bunu yarın açıklayacak." İşte bu eksiklik, nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
- D) Çocuk, odasını topladı ve annesine gösterdi. Bu cümlede iki yüklem var: "topladı" ve "gösterdi". "Topladı" fiili "odasını" nesnesini almıştır. "Gösterdi" fiili de "odasını" nesnesini ortak olarak kullanabilir. (Çocuk, odasını topladı ve (odasın) annesine gösterdi.) Anlam bütünlüğü sağlanmıştır. Nesne eksikliği yoktur.
Bu analizler sonucunda, C seçeneğindeki cümlede "açıklayacak" fiilinin nesnesinin eksik olduğunu açıkça görüyoruz. Bu durum, cümlenin anlamını belirsizleştirmekte ve anlatım bozukluğuna yol açmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
