Aşağıdaki olaylardan hangisinde kuvvetin cisimler üzerindeki şekil değiştirici etkisi diğerlerinden farklıdır?
A) Lastiğin esnemesi
B) Camın kırılması
C) Yayın sıkıştırılması
D) Hamurun şekillendirilmesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Kuvvetlerin cisimler üzerindeki etkilerini incelerken, cisimlerin şekillerinin nasıl değiştiğini anlamak çok önemlidir. Bu soruda, kuvvetin cisimler üzerindeki şekil değiştirici etkisinin farklı olduğu durumu bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Lastiğin esnemesi: Bir lastiği çektiğimizde veya sıktığımızda şekli değişir. Ancak kuvveti kaldırdığımızda lastik eski haline geri döner. Bu tür bir şekil değiştirmeye esnek (elastik) şekil değiştirme denir. Cisim, kuvvet kalkınca orijinal şekline döner.
- B) Camın kırılması: Cama yeterince büyük bir kuvvet uygulandığında, cam parçalara ayrılır. Bu, camın bütünlüğünü tamamen bozan, geri dönüşü olmayan ve kalıcı bir şekil değiştirmedir. Cam eski haline geri dönemez, yapısı tamamen bozulur.
- C) Yayın sıkıştırılması: Bir yayı sıktığımızda veya gerdiğimizde şekli değişir. Kuvveti kaldırdığımızda yay eski haline geri döner. Bu da lastiğin esnemesi gibi esnek (elastik) şekil değiştirme örneğidir.
- D) Hamurun şekillendirilmesi: Hamura kuvvet uyguladığımızda (yoğurma, bastırma gibi), hamur yeni bir şekil alır ve kuvveti kaldırdığımızda bu yeni şeklini korur. Hamur eski haline geri dönmez ama bütünlüğü de bozulmaz, sadece kalıcı olarak yeni bir şekle bürünür. Bu tür bir şekil değiştirmeye plastik (kalıcı) şekil değiştirme denir.
Şimdi bu durumları karşılaştıralım:
- Lastiğin esnemesi (A) ve yayın sıkıştırılması (C) olaylarında cisimler kuvvet kalkınca eski hallerine dönerler. Yani bu iki olayda şekil değiştirme geçicidir (esnektir).
- Hamurun şekillendirilmesi (D) olayında cisim kuvvet kalkınca eski haline dönmez, yeni şeklini korur. Bu şekil değiştirme kalıcıdır (plastiktir), ancak cismin bütünlüğü bozulmaz, sadece şekli değişir.
- Camın kırılması (B) olayında ise cisim sadece şekil değiştirmekle kalmaz, aynı zamanda bütünlüğünü kaybeder ve parçalara ayrılır. Bu, diğer kalıcı şekil değiştirmelerden (hamurun şekillendirilmesi gibi) farklı olarak, cismin yapısının tamamen bozulması ve geri dönülemez bir şekilde yok olması anlamına gelir.
Bu durumda, camın kırılması olayı, kuvvetin cisim üzerindeki şekil değiştirici etkisinin diğerlerinden farklı olduğu durumdur. Çünkü diğer seçeneklerde cisim ya eski haline döner ya da yeni, bütün bir şeklini korurken, cam kırıldığında bütünlüğünü tamamen kaybeder ve parçalanır.
Cevap B seçeneğidir.
