Dehriyye mezhebinin temel ontolojik görüşü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Evren ezeli ve ebedi olan tanrısal bir ruhtan oluşmuştur.
B) Evren ezeli ve ebedi olan maddi varlıklardan oluşmuştur.
C) Evren yoktan var edilmiş ve bir gün yok olacaktır.
D) Evren idealar dünyasının bir gölgesidir.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, İslam düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan Dehriyye mezhebinin temel ontolojik görüşünü anlamamız isteniyor. Ontoloji, varlık felsefesi demektir; yani varlığın ne olduğunu, nasıl var olduğunu ve temel yapısını inceleyen felsefe dalıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve Dehriyye'nin görüşünü bulalım:
- Dehriyye Mezhebi Nedir?
Dehriyye, genellikle İslam düşünce tarihinde materyalist ve natüralist (doğacı) bir akım olarak tanımlanır. Bu akımın mensupları, evrenin bir yaratıcısı olduğunu reddederler ve evrenin kendi kendine var olduğunu, ezeli ve ebedi olduğunu savunurlar. Onlara göre her şey maddeden ibarettir ve doğa yasalarıyla işler.
- A) Evren ezeli ve ebedi olan tanrısal bir ruhtan oluşmuştur.
Bu görüş, panteizm (tanrının her şeyde olduğu) veya ruhçu bir monizm (tek bir ruhsal varlıktan oluşma) fikrine daha yakındır. Dehriyye, tanrısal bir ruh fikrini kabul etmez; onlar için varlık maddedir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Evren ezeli ve ebedi olan maddi varlıklardan oluşmuştur.
İşte bu ifade, Dehriyye'nin temel görüşünü çok net bir şekilde yansıtmaktadır. Dehriyye'ye göre evren, başlangıcı ve sonu olmayan, yani ezeli ve ebedi olan maddi varlıklardan meydana gelmiştir. Onlar, maddenin yaratılmadığını, her zaman var olduğunu ve var olmaya devam edeceğini savunurlar. Bu görüş, onların materyalist ve yaratıcıyı reddeden yaklaşımlarının bir sonucudur.
- C) Evren yoktan var edilmiş ve bir gün yok olacaktır.
Bu görüş, özellikle semavi dinlerin (İslam, Hristiyanlık, Yahudilik) yaratılış inancını ifade eder. Bu inanca göre evren, Tanrı tarafından yoktan (ex nihilo) yaratılmıştır ve kıyametle birlikte son bulacaktır. Dehriyye, yaratılış fikrini ve evrenin son bulacağı düşüncesini reddettiği için bu seçenek doğru değildir.
- D) Evren idealar dünyasının bir gölgesidir.
Bu görüş, Antik Yunan filozofu Platon'un "İdealar Kuramı"nı yansıtır. Platon'a göre gerçek varlıklar, duyularla algılanamayan, değişmez ve mükemmel idealar dünyasındadır. İçinde yaşadığımız dünya ise bu idealar dünyasının eksik bir kopyası veya gölgesidir. Dehriyye'nin materyalist görüşüyle Platon'un idealist felsefesi arasında bir bağlantı yoktur. Bu nedenle D seçeneği de doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Dehriyye mezhebinin temel ontolojik görüşü, evrenin ezeli ve ebedi olan maddi varlıklardan oluştuğu yönündedir.
Cevap B seçeneğidir.
