Dehriyye mezhebinin İslam filozofları tarafından en çok eleştirilen yönü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Aklı bilgi kaynağı olarak görmeleri
B) Evrenin ezeli olduğunu iddia etmeleri ve ahireti inkar etmeleri
C) Toplumsal düzeni önemsemeleri
D) Deney ve gözleme dayalı bilgiyi temel almaları
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Dehriyye mezhebinin İslam filozofları tarafından en çok eleştirilen yönünü bulmamız isteniyor. Dehriyye, İslam düşünce tarihinde ortaya çıkmış, materyalist ve ateist eğilimler taşıyan bir akımdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- A) Aklı bilgi kaynağı olarak görmeleri: İslam filozofları, akla büyük önem vermiş ve onu önemli bir bilgi kaynağı olarak kabul etmişlerdir. Dolayısıyla, aklı bilgi kaynağı olarak görmek, Dehriyye'nin eleştirilen bir yönü değildir; aksine, İslam düşüncesinde de değerli bir yaklaşımdır. Eleştiri, aklın vardığı sonuçların İslam'ın temel inançlarıyla çelişmesi durumunda ortaya çıkar.
- B) Evrenin ezeli olduğunu iddia etmeleri ve ahireti inkar etmeleri: İşte bu, Dehriyye'nin İslam filozofları ve kelamcıları tarafından en şiddetli şekilde eleştirilen temel iddialarından biridir.
- Evrenin ezeli olduğunu iddia etmeleri: İslam inancına göre evren, Allah tarafından yaratılmıştır ve bir başlangıcı vardır. Dehriyye'nin evrenin ezeli (yani başlangıcı olmayan, sonsuzdan beri var olan) olduğunu savunması, yaratıcı fikrini ve dolayısıyla Allah'ın varlığını reddetmek anlamına gelir. Bu durum, İslam'ın tevhid (Allah'ın birliği) ve yaratıcılık ilkesiyle doğrudan çelişir.
- Ahireti inkar etmeleri: Ahiret inancı (ölümden sonraki yaşam, hesap günü, cennet ve cehennem), İslam'ın temel iman esaslarından biridir. Dehriyye'nin ahireti tamamen reddetmesi, İslam'ın hem metafizik hem de ahlaki temellerini sarsan, kabul edilemez bir görüştür. İslam filozofları, ahiretin varlığını hem naklî (ayet ve hadislerle) hem de aklî delillerle ispatlamaya çalışmışlardır.
Bu iki iddia, İslam'ın temel inançlarına doğrudan aykırı olduğu için en çok eleştirilen yönlerdir.
- C) Toplumsal düzeni önemsemeleri: Toplumsal düzeni önemsemek, genel olarak olumlu bir yaklaşımdır ve İslam da toplumsal adalete ve düzene büyük önem verir. Bu nedenle, Dehriyye'nin böyle bir yönü varsa bile, bu eleştirilecek bir durum değildir.
- D) Deney ve gözleme dayalı bilgiyi temel almaları: İslam medeniyeti, bilimsel gelişmelere büyük katkılar sağlamış ve deney ile gözlemi bilgi edinme yollarından biri olarak kabul etmiştir. İslam filozofları da bilginin farklı kaynaklarını (duyu, akıl, vahiy) değerlendirmişlerdir. Dehriyye'nin sadece deney ve gözleme dayalı bilgiyi kabul edip, bunun ötesindeki metafizik gerçeklikleri reddetmesi eleştirilse de, "deney ve gözleme dayalı bilgiyi temel almaları"nın kendisi eleştiri konusu değildir. Eleştiri, bu yöntemi mutlaklaştırıp, aklın ve vahyin getirdiği diğer gerçeklikleri inkar etmeleridir. Ancak en temel eleştiri, yaratılış ve ahiret gibi esaslara karşı çıkmalarıdır.
Sonuç olarak, Dehriyye'nin evrenin ezeli olduğunu iddia etmesi ve ahireti inkar etmesi, İslam'ın temel inançlarına kökten aykırı olduğu için İslam filozofları tarafından en çok eleştirilen ve reddedilen yönüdür.
Cevap B seçeneğidir.
