1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) O kitabı ben de okudum.
B) Sınava İstanbul'da girecekmiş.
C) Bu konuda da fikrimi söyleyeceğim.
D) Akşamki toplantıya Ayşe'de gelecek.
Merhaba sevgili öğrenciler!
"De/da" bağlacının yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözmek için öncelikle "de/da" bağlacı ile "-de/-da" ekinin farkını çok iyi anlamamız gerekiyor.
- Bağlaç olan "de/da":
- Her zaman ayrı yazılır.
- Cümleye "bile", "dahi" anlamları katar.
- Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece anlamda bir daralma veya vurgu kaybı olur.
- Asla "te/ta" şekline dönüşmez.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki):
- Her zaman kelimeye bitişik yazılır.
- "Nerede?", "kimde?", "ne zaman?" gibi sorulara cevap verir (yer veya zaman bildirir).
- Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur veya anlamsız hale gelir.
- Ünsüz benzeşmesi kuralına uyarak "te/ta" şekline dönüşebilir (örneğin: "sınıfta", "sepette").
- Özel isimlere geldiğinde kesme işaretiyle ayrılır (örneğin: "Ankara'da", "Ayşe'de").
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O kitabı ben de okudum.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "O kitabı ben okudum." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "ben bile" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda "de" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Sınava İstanbul'da girecekmiş.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "Sınava İstanbul girecekmiş." Cümlenin anlamı tamamen bozuluyor.
- Ayrıca "nerede girecekmiş?" sorusuna "İstanbul'da" cevabını veriyor, yani bulunma hâli ekidir.
- Ek olan "-da" bitişik yazılır ve özel isim olduğu için kesme işaretiyle ayrılması doğrudur.
- C) Bu konuda da fikrimi söyleyeceğim.
- Buradaki "da"yı cümleden çıkaralım: "Bu konuda fikrimi söyleyeceğim." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "bu konuda bile" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- D) Akşamki toplantıya Ayşe'de gelecek.
- Buradaki "de"yi cümleden çıkaralım: "Akşamki toplantıya Ayşe gelecek." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece "Ayşe bile" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda "de" bağlaç olmalıdır. Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve özel isimden sonra gelse bile kesme işaretiyle ayrılmaz.
- Cümlede "Ayşe'de" şeklinde bitişik yazılmış ve kesme işaretiyle ayrılmıştır. Bu, bağlaç olan "de"nin yanlış yazımıdır. Doğrusu "Ayşe de" şeklinde olmalıydı.
Cevap D seçeneğidir.
