🎓 Yazım kuralları karma test Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "Yazım kuralları karma test Test 1" testinde karşınıza çıkabilecek temel yazım kurallarını sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Amacımız, kuralları kolayca hatırlamanızı ve doğru uygulamalar yapmanızı sağlamaktır.
📌 Büyük Harflerin Kullanımı
Türkçede bazı kelimeler cümlenin başında, özel isimlerde veya belirli durumlarda büyük harfle başlar. Bu kurallara dikkat etmek, yazım yanlışlarını önlemenin ilk adımıdır.
- Cümleler her zaman büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, soyadları, yer adları, millet, dil, din adları) büyük harfle başlar. Örn: Ayşe, Türkiye, Türkçe, Müslümanlık.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Örn: 29 Ekim 1923 Salı.
- Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (özel isimler dışındaki bağlaçlar hariç). Örn: Milliyet Gazetesi, Çalıkuşu.
- Kurum, kuruluş, iş yeri adları büyük harfle başlar. Örn: Türk Dil Kurumu, Gazi Üniversitesi.
- Unvanlar, saygı sözleri, takma adlar büyük harfle başlar. Örn: Doktor Ali Bey, Zeynep Hanım.
💡 İpucu: Özel adlardan sonra gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır (Türkiye'nin, Ayşe'ye).
⚠️ Dikkat: "Amca, teyze, dayı" gibi akrabalık bildiren kelimeler, lakap veya unvan olarak kullanılmadıkça küçük harfle yazılır. Örn: Ayşe teyzem geldi. (Ama: Nene Hatun).
📌 Sayıların Yazımı
Sayıların metin içinde nasıl yazılacağı, onların türüne ve kullanım amacına göre değişiklik gösterir. Doğru yazım, metnin anlaşılırlığını artırır.
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla belirtilir. Örn: iki yüz yıl, üç elma.
- Saat, para tutarı, ölçü, istatistiksel veriler rakamla yazılır. Örn: 14.30, 50 TL, 3 kg, %15.
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya ek kesme işaretiyle ayrılır. Örn: 3. (üçüncü) veya 3.'üncü.
- Üleştirme sayıları (paylaştırma) asla rakamla yazılmaz, daima yazıyla belirtilir. Örn: ikişer, üçer (2'şer, 3'er YANLIŞTIR).
- Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır. Örn: iki yüz elli beş.
💡 İpucu: Çek, senet gibi ticari belgelerde sayılar bitişik yazılır ki araya ekleme yapılmasın. Örn: beşyüzellibeş.
📌 Birleşik Kelimelerin Yazımı
Birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan birleşik kelimelerin yazımı, bazen kafa karıştırıcı olabilir. Temel kurallara dikkat edelim.
- Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Örn: kaynana (kayın ana), nasıl (ne asıl), pazartesi (pazar ertesi).
- Anlamca kaynaşmış, kelimelerden en az biri veya ikisi birden gerçek anlamını yitirmişse bitişik yazılır. Örn: aslanağzı (çiçek), bülbülyuvası (tatlı), mirasyedi (kişi).
- İkinci kelimesi "-an/-en, -r/-ar/-er, -maz/-mez, -mış/-miş" ekleriyle kurulan sıfat-fiil eklerinden biriyle bitenler bitişik yazılır. Örn: cankurtaran, uyurgezer, külyutmaz, çokbilmiş.
- Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. Örn: aşevi, huzurevi, öğretmenevi.
- Yol, hane, name, zade kelimeleriyle kurulanlar bitişik yazılır. Örn: karayolu (istisna), dershane, seyahatname, amcazade.
- Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlam değişikliğine uğramamışsa ayrı yazılır. Örn: deniz yılanı, kuru fasulye, yer elması.
- Yardımcı fiillerle (etmek, olmak, kılmak, eylemek) kurulan birleşik fiiller, ses düşmesi veya türemesi yoksa ayrı yazılır. Örn: fark etmek, arz etmek, namaz kılmak. (Ama: hissetmek, kaybolmak).
⚠️ Dikkat: "Alt, üst, ana, ön, art, arka, dış, iç, orta, yan, karşı, tek, çok, çift" gibi kelimelerle kurulan birleşik kelimeler genellikle ayrı yazılır. Örn: alt yazı, ön söz, iç savaş. (İstisnalar: öğleüstü, ikindiüstü, akşamüstü, ayakaltı, bilinçaltı).
📌 "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı
Türkçede en sık karıştırılan yazım kurallarından ikisi "de" ve "ki"nin yazımıdır. Bunlar bağlaç mı ek mi, iyi ayırt etmek gerekir.
📝 "De"nin Yazımı
- Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Örn: Sen de gel. (Sen gel.)
- Bağlaç olan "de/da" asla "te/ta" şekline dönüşmez.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki) her zaman bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Örn: Evde kaldım. (Ev kaldım. - Anlam bozuldu.)
- Ek olan "-de/-da", sert ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te/-ta" şekline dönüşebilir. Örn: Sokakta, işte.
💡 İpucu: Cümledeki "de"yi kapatın. Cümle anlamsız olursa ektir (bitişik), anlamlı kalırsa bağlaçtır (ayrı).
📝 "Ki"nin Yazımı
- Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır ve cümleye pekiştirme veya açıklama anlamı katar. Örn: Gel ki gidelim. Duydum ki unutmuşsun.
- Türkçede kalıplaşmış birkaç "ki" bağlacı bitişik yazılır (SOMBaHÇeMi - sanki, oysaki, mademki, belki, hâlbuki, çünkü, meğerki, illaki).
- Ek olan "-ki" (ilgi eki veya sıfat yapan ek) her zaman bitişik yazılır. Örn: Benimki, duvardaki.
- Ek olan "-ki"nin yerine "-ler" eki getirildiğinde anlamlı oluyorsa ektir (bitişik). Örn: Benimkiler, duvardakiler. (Ama: Gelkiler - anlamsız, o zaman bağlaç ve ayrı).
⚠️ Dikkat: "Ki" bağlacı genellikle kendisinden önceki kelimeye "-ler" eki getirilemediğinde ayrı yazılırken, ilgi eki veya sıfat yapan "-ki"ye "-ler" eki getirilebilir.
📌 "Mi" Soru Ekinin Yazımı
"Mi" soru eki, Türkçede bir kelimeye soru anlamı katan önemli bir ektir. Yazımında dikkat edilmesi gereken temel bir kural vardır.
- "Mi" soru eki, her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır. Örn: Geldin mi? Güzel mi güzel?
- "Mi" soru ekinden sonra gelen şahıs ekleri veya diğer ekler "mi"ye bitişik yazılır. Örn: Geliyor musun? Okuyacak mısın?
- "Mi" soru eki, soru anlamı dışında pekiştirme veya zaman anlamı da katabilir ve yine ayrı yazılır. Örn: Güzel mi güzel bir ev. Yağmur yağdı mı dışarı çıkamazsın.
💡 İpucu: "Mi"yi bir kelime gibi düşünün ve ondan önceki kelimeye yapıştırmayın. Sonraki ekler ona yapışır.
📌 Kısaltmaların Yazımı
Kelime veya kelime gruplarının daha kısa bir şekilde ifade edilmesi olan kısaltmaların yazımında da belirli kurallar bulunur.
- Kurum, kuruluş, ülke adlarının kısaltmaları genellikle her kelimenin ilk harfi büyük olarak yapılır ve aralarına nokta konmaz. Örn: TDK, THY, TBMM. (İstisna: T.C. - Türkiye Cumhuriyeti).
- Ölçü birimlerinin kısaltmaları küçük harfle yazılır ve sonuna nokta konmaz. Örn: m (metre), cm (santimetre), kg (kilogram).
- Özel adların kısaltmaları büyük harfle başlar ve sonuna nokta konur. Örn: Prof. (Profesör), Dr. (Doktor), Mah. (Mahalle).
- Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın okunuşuna göre belirlenir ve kesme işaretiyle ayrılır. Örn: TDK'nin (te-de-ke'nin), TBMM'ye (te-be-me-ye), kg'dan (kilogramdan - okunuşa göre).
⚠️ Dikkat: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır, kelimenin açılımı değil.
