Bir öğrenci, daha önce hiç karşılaşmadığı keskin bir kokunun burnuna gelmesiyle hapşırmıştır.
Bu örnekteki hapşırma davranışı ve keskin koku sırasıyla nasıl adlandırılır?
A) Koşullu tepki - Koşullu uyarıcı
B) Koşulsuz tepki - Koşulsuz uyarıcı
C) Edimsel tepki - Pekiştireç
D) Nötr tepki - Nötr uyarıcı
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir öğrencinin daha önce hiç karşılaşmadığı keskin bir kokuya karşı verdiği doğal tepkiyi inceliyoruz. Psikolojide öğrenme süreçlerini anlamak için kullandığımız temel kavramları hatırlayalım:
- Koşulsuz Uyarıcı (Unconditioned Stimulus - UCS): Doğal olarak, yani herhangi bir öğrenme süreci olmadan, belirli bir tepkiyi ortaya çıkaran uyarıcılardır. Örneğin, yiyecek salya salgılamayı, yüksek ses irkilmeyi tetikler.
- Koşulsuz Tepki (Unconditioned Response - UCR): Koşulsuz uyarıcıya karşı verilen doğal, öğrenilmemiş tepkidir. Yiyeceğe karşı salya salgılama veya yüksek sese karşı irkilme gibi.
- Koşullu Uyarıcı (Conditioned Stimulus - CS): Başlangıçta nötr olan, ancak koşulsuz uyarıcı ile eşleştirildikten sonra koşullu tepkiyi tetiklemeyi öğrenen uyarıcıdır.
- Koşullu Tepki (Conditioned Response - CR): Koşullu uyarıcıya karşı verilen öğrenilmiş tepkidir.
Şimdi sorumuzdaki örneği inceleyelim:
- Öğrenci daha önce hiç karşılaşmadığı keskin bir koku alıyor. Bu koku, herhangi bir öğrenme süreci olmadan, doğrudan bir tepkiyi tetikliyor. Bu nedenle, keskin koku doğal bir tepkiyi tetiklediği için Koşulsuz Uyarıcı'dır.
- Keskin kokuya karşılık öğrencinin hapşırması ise, bu kokuya karşı verilen doğal, istemsiz ve öğrenilmemiş bir tepkidir. Hapşırma, vücudun bir savunma mekanizmasıdır ve öğrenme gerektirmez. Bu nedenle, hapşırma davranışı Koşulsuz Tepki'dir.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) Koşullu tepki - Koşullu uyarıcı: Bu seçenek yanlış çünkü hem koku hem de hapşırma doğal ve öğrenilmemiş tepkilerdir. Koşullu tepki ve uyarıcılar, bir öğrenme süreci sonucunda ortaya çıkar.
- B) Koşulsuz tepki - Koşulsuz uyarıcı: Bu seçenek doğru. Hapşırma (koşulsuz tepki) keskin kokuya (koşulsuz uyarıcı) karşı verilen doğal bir tepkidir.
- C) Edimsel tepki - Pekiştireç: Bu seçenek yanlış. Edimsel koşullanma, bireyin kendi isteğiyle yaptığı davranışların sonuçlarına göre şekillenmesini ifade eder (örneğin, bir görevi tamamlamak için ödül almak). Hapşırma istemsiz bir davranıştır ve pekiştireçle ilgili değildir.
- D) Nötr tepki - Nötr uyarıcı: Bu seçenek yanlış. Nötr uyarıcı, başlangıçta hiçbir özel tepkiyi tetiklemeyen uyarıcıdır. Ancak keskin koku hapşırma gibi belirgin bir tepkiyi tetiklemiştir. "Nötr tepki" ise psikolojide kullanılan bir terim değildir.
Bu durumda, keskin koku doğal olarak hapşırmayı tetiklediği için, koku "Koşulsuz Uyarıcı", hapşırma ise "Koşulsuz Tepki" olarak adlandırılır.
Cevap B seçeneğidir.
