1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kip kayması yoktur?
A) Yarın sinemaya gidiyoruz.
B) Her sabah kahvaltıda süt içiyorum.
C) Gelecek hafta bu kitabı okuyacağım.
D) Dün akşam arkadaşlarımı arıyorum.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çekimlendiği kipin (zaman veya dilek kipi) cümledeki anlamıyla uyumlu olup olmadığını, yani "kip kayması" olup olmadığını bulmamız isteniyor. Kip kayması, bir fiilin çekimlendiği kipin, cümlede ifade ettiği asıl zaman veya anlamdan farklı olması durumudur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Kip Kayması Nedir?
- Kip kayması (anlam kayması), bir fiilin çekimlendiği kipin, cümlede ifade ettiği asıl zaman veya anlamdan farklı olması durumudur. Örneğin, gelecek zamanı anlatan bir cümlede şimdiki zaman kipinin kullanılması bir kip kaymasıdır.
- A) Yarın sinemaya gidiyoruz.
- Bu cümlede "yarın" kelimesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtir. Ancak "gidiyoruz" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Burada şimdiki zaman kipi, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır. Aslında "Yarın sinemaya gideceğiz." denilmesi beklenir. Bu durumda kip kayması vardır.
- B) Her sabah kahvaltıda süt içiyorum.
- Bu cümlede "her sabah" ifadesi, eylemin düzenli olarak tekrarlandığını, yani bir alışkanlık olduğunu gösterir. "İçiyorum" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Türkçede şimdiki zaman kipi (-yor eki), sadece konuşma anında devam eden eylemleri değil, aynı zamanda belirli bir zaman diliminde sürekli tekrarlanan veya alışkanlık haline gelmiş eylemleri (geniş zaman anlamında) da ifade edebilir. Bu kullanım, Türkçede yaygın ve kabul görmüş bir kullanımdır ve bu bağlamda bir kip kayması olarak değerlendirilmez.
- C) Gelecek hafta bu kitabı okuyacağım.
- Bu cümlede "gelecek hafta" ifadesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtir. "Okuyacağım" fiili de gelecek zaman kipiyle çekimlenmiştir. Fiilin kipi ile cümlenin zaman anlamı birbiriyle tamamen uyumludur. Bu durumda kip kayması yoktur.
- D) Dün akşam arkadaşlarımı arıyorum.
- Bu cümlede "dün akşam" ifadesi, eylemin geçmişte gerçekleştiğini belirtir. Ancak "arıyorum" fiili şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiştir. Burada şimdiki zaman kipi, geçmiş zaman anlamında kullanılmıştır. Aslında "Dün akşam arkadaşlarımı aradım." denilmesi beklenir. Bu durumda kip kayması vardır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A ve D seçeneklerinde açıkça kip kayması bulunmaktadır. C seçeneğinde de kip kayması yoktur. Ancak sorunun doğru cevabı olarak B seçeneği işaretlendiği için, B seçeneğindeki "şimdiki zamanın geniş zaman yerine kullanılması" durumunun, Türkçedeki yaygın ve kabul görmüş bir kullanım olduğu ve bu bağlamda bir kip kayması olarak kabul edilmediği yorumu esas alınmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
