Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre, bir devletin kıyılarından itibaren deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarını araştırma ve işletme hakkına sahip olduğu deniz alanı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karasuları
B) Bitişik bölge
C) Kıta sahanlığı
D) Münhasır ekonomik bölge
Bu soru, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS) kapsamında devletlerin deniz alanları üzerindeki haklarını anlamamızı gerektiriyor. Her bir seçeneği ayrı ayrı inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- A) Karasuları: Karasuları, bir devletin kıyılarından itibaren 12 deniz miline kadar uzanan deniz alanıdır. Bu bölgede kıyı devleti, hava sahası, deniz yatağı ve toprak altı dahil olmak üzere tam egemenliğe sahiptir. Yani, karasularında deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarını araştırma ve işletme hakkı elbette vardır. Ancak soru, bu hakkı tanımlayan ve daha geniş bir alanı kapsayan spesifik bir kavramı sormaktadır.
- B) Bitişik bölge: Bitişik bölge, karasularının bitiminden itibaren 12 deniz mili daha (yani kıyıdan 24 deniz miline kadar) uzanan alandır. Bu bölgede kıyı devleti, gümrük, maliye, göç ve sağlık kanunlarının ihlalini önlemek ve cezalandırmak amacıyla denetim yetkisi kullanır. Deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarının araştırılması veya işletilmesi hakkını kapsamaz. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- C) Kıta sahanlığı: Kıta sahanlığı, bir devletin kara ülkesinin denizin altında doğal uzantısı olan deniz tabanı ve toprak altı alanıdır. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre, kıyı devleti kıta sahanlığı üzerindeki doğal kaynakları (deniz tabanının ve toprak altının mineral ve diğer cansız kaynakları ile yerleşik türlere ait canlı kaynaklar) araştırma ve işletme konusunda münhasır egemen haklara sahiptir. Bu hak, kıyıdan en az 200 deniz miline kadar uzanır ve jeolojik koşullara bağlı olarak daha da ileriye gidebilir. Soruda belirtilen "deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarını araştırma ve işletme hakkı" tanımına tam olarak uymaktadır.
- D) Münhasır ekonomik bölge (MEB): Münhasır ekonomik bölge, kıyıdan 200 deniz miline kadar uzanan bir alandır. Bu bölgede kıyı devleti, deniz yatağının üzerindeki sular, deniz yatağı ve toprak altındaki canlı ve cansız doğal kaynakları araştırma, işletme, koruma ve yönetme konusunda egemen haklara sahiptir. MEB, deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarını da kapsasa da, asıl olarak su sütunundaki canlı kaynakları da içeren daha geniş bir ekonomik faaliyeti tanımlar. Kıta sahanlığı ise doğrudan deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarına odaklanan ve bu hakları tanımlayan bir kavramdır. Kıta sahanlığı hakları, MEB ilan edilmese bile kendiliğinden var olan haklardır. Sorunun vurgusu, deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarına yönelik olduğundan, kıta sahanlığı daha doğru ve spesifik bir cevaptır.
Bu açıklamalar ışığında, bir devletin kıyılarından itibaren deniz tabanı ve toprak altı kaynaklarını araştırma ve işletme hakkına sahip olduğu deniz alanı, en doğru ve spesifik tanımıyla Kıta sahanlığıdır.
Cevap C seçeneğidir.
