Psikoloji dersinden başarılı olan öğrencilerin sosyoloji dersinden de başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Bu iki değişken arasındaki korelasyon katsayısı +0.68 olarak hesaplanmıştır.
Bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Sevgili öğrenciler, bu soru korelasyon kavramını ne kadar iyi anladığınızı ölçüyor. Korelasyon, iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü ve gücünü gösteren istatistiksel bir ölçümdür. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bize verilen korelasyon katsayısı $+0.68$. Bu değer, iki değişken (psikoloji başarısı ve sosyoloji başarısı) arasındaki ilişkinin hem yönünü hem de gücünü gösterir. Katsayının pozitif ($+$) olması, değişkenler arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğunu; yani bir değişken arttığında diğerinin de artma eğiliminde olduğunu gösterir. Katsayının $0.68$ olması ise bu ilişkinin orta-güçlü bir düzeyde olduğunu belirtir (korelasyon katsayısı $-1$ ile $+1$ arasında bir değer alır).
Bu ifade, psikoloji başarısının sosyoloji başarısının sebebi olduğunu iddia ediyor. İstatistik biliminde çok önemli bir kural vardır: Korelasyon nedensellik (sebep-sonuç ilişkisi) anlamına gelmez! İki değişken arasında güçlü bir ilişki olması, birinin diğerine kesinlikle neden olduğunu göstermez. Aralarında başka faktörler olabilir veya ilişki tamamen tesadüfi olabilir. Bu nedenle A seçeneği kesinlikle doğru değildir.
Korelasyon katsayısının pozitif ($+0.68$) olması, tam da bu anlama gelir. Bir dersin başarısı arttıkça, diğer dersin başarısının da artma eğiliminde olduğu gözlemlenmiştir. Bu, korelasyon katsayısının tanımından doğrudan çıkan bir sonuçtur ve verilen bilgiye göre kesinlikle doğrudur.
Bu ifade de A seçeneğinde olduğu gibi bir nedensellik ilişkisi öne sürmektedir. Korelasyon, hangi değişkenin diğerini etkilediği (sebep-sonuç yönü) hakkında bilgi vermez. Belki psikoloji sosyolojiyi etkiliyor, belki sosyoloji psikolojiyi etkiliyor, belki de ikisi de birbirini etkilemiyor ama başka bir şeyden etkileniyor. Korelasyon katsayısı bu soruyu yanıtlamaz. Bu nedenle C seçeneği de kesinlikle doğru değildir.
Korelasyon çalışmaları, üçüncü bir değişkenin (örneğin, genel zeka, çalışma alışkanlıkları, motivasyon düzeyi gibi) iki değişken üzerindeki etkisini dışlayamaz. Aslında, iki değişken arasında gözlemlenen ilişkinin arkasında genellikle üçüncü bir gizli değişken olabilir. Korelasyon katsayısı, bu tür üçüncü değişkenlerin varlığını veya yokluğunu kanıtlamaz. Bu nedenle D seçeneği kesinlikle doğru değildir.
Özetle, korelasyon katsayısının pozitif olması, iki değişken arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğunu kesin olarak gösterir. Ancak nedensellik, etki yönü veya üçüncü değişkenlerin yokluğu hakkında kesin bilgi vermez.
Cevap B seçeneğidir.
