🎓 YKS çalışma programı (Sayısal, EA, Sözel) Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu YKS çalışma programınızın 2. testinde karşılaşabileceğiniz temel Türkçe, Matematik, Tarih ve Fizik konularını basitleştirerek özetlemektedir. Konuları hızlıca tekrar etmek ve önemli noktaları hatırlamak için bu özeti kullanabilirsiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliklerini (kip ve şahıs eki almazlar, olumsuz yapılabilirler) koruyarak cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Cümlede yan cümle kurarlar.
- İsim-Fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Fiilin adını bildirir.
- 💡 İpucu: Olumsuzluk eki "-me, -ma" ile karıştırmamak için cümlede olumsuzluk anlamı katıp katmadığına bakın. "Gülme" kalıcı ad olabilirken, "Bana gülme!" olumsuz fiildir.
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Bir ismi niteler veya belirtir.
- ⚠️ Dikkat: Sıfat fiiller, niteledikleri isim düştüğünde "adlaşmış sıfat fiil" olurlar. "Gelen öğrenci" (sıfat fiil) -> "Gelenler" (adlaşmış sıfat fiil).
- Zarf-Fiil (Bağ Eylem / Ulaç): Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -a...-a, -casına, -maksızın, -dığında" gibi ekler getirilerek yapılır. Fiilin zamanını veya durumunu bildirir.
- 📝 Unutma: Zarf fiiller genellikle yükleme "nasıl?" veya "ne zaman?" soruları sorularak bulunur.
📚 Sayı Kümeleri ve Temel Kavramlar
Matematikte sayıları sınıflandırmak ve temel özelliklerini anlamak çok önemlidir.
- Rakamlar: Sayıları yazmak için kullanılan sembollerdir. {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}
- Doğal Sayılar ($\mathbb{N}$): Sayma sayıları ve sıfırdan oluşan kümedir. {0, 1, 2, 3, ...}
- Tam Sayılar ($\mathbb{Z}$): Doğal sayılar, negatifleri ve sıfırdan oluşan kümedir. {..., -2, -1, 0, 1, 2, ...}
- Rasyonel Sayılar ($\mathbb{Q}$): $a/b$ şeklinde yazılabilen sayılardır. ($a, b \in \mathbb{Z}$ ve $b \neq 0$). Örnek: $1/2$, $-3$, $0.75$.
- İrrasyonel Sayılar ($\mathbb{I}$): Rasyonel olmayan, yani $a/b$ şeklinde yazılamayan sayılardır. Örnek: $\sqrt{2}$, $\pi$ (Pi sayısı).
- Reel (Gerçek) Sayılar ($\mathbb{R}$): Rasyonel ve irrasyonel sayıların birleşimiyle oluşan en geniş sayı kümesidir.
- Tek ve Çift Sayılar: 2 ile kalansız bölünebilen sayılar çift (..., -2, 0, 2, ...), 2 ile bölündüğünde 1 kalanını veren sayılar tek (..., -1, 1, 3, ...) sayılardır.
- Asal Sayılar: 1 ve kendisinden başka pozitif tam sayı böleni olmayan 1'den büyük sayılardır. En küçük asal sayı 2'dir ve tek çift asal sayıdır. Örnek: 2, 3, 5, 7, 11...
- Aralarında Asal Sayılar: 1'den başka ortak pozitif tam sayı böleni olmayan sayılardır. Sayıların kendilerinin asal olması gerekmez. Örnek: (4, 9) aralarında asaldır.
✨ Bölünebilme Kuralları
Bir sayının başka bir sayıya kalansız bölünüp bölünmediğini anlamamızı sağlayan pratik kurallardır.
- 2 ile Bölünebilme: Birler basamağı çift sayı (0, 2, 4, 6, 8) olmalıdır.
- 3 ile Bölünebilme: Rakamları toplamı 3 veya 3'ün katı olmalıdır.
- 4 ile Bölünebilme: Son iki basamağının oluşturduğu sayı 4'ün katı olmalı veya 00 olmalıdır.
- 5 ile Bölünebilme: Birler basamağı 0 veya 5 olmalıdır.
- 6 ile Bölünebilme: Hem 2'ye hem de 3'e kalansız bölünebilmelidir.
- 9 ile Bölünebilme: Rakamları toplamı 9 veya 9'un katı olmalıdır.
- 10 ile Bölünebilme: Birler basamağı 0 olmalıdır.
- 💡 İpucu: Bir sayı birden fazla sayıya bölünüyorsa, o sayıların aralarında asal çarpanlarına da bölünmelidir. Örneğin, 12 ile bölünebilme için hem 3'e hem 4'e bölünmelidir (3 ve 4 aralarında asaldır).
📜 İlk Türk Devletleri (Kültür ve Medeniyet)
Türklerin Orta Asya'da kurduğu ilk devletlerin genel özelliklerini bilmek, tarih sorularında size avantaj sağlar.
- Yaşam Tarzı: Genellikle göçebe (konargöçer) bir yaşam sürmüşlerdir. Bu durum, ekonomilerini hayvancılığa dayandırmalarına ve savaşçı bir yapıya sahip olmalarına neden olmuştur.
- Devlet Yönetimi: "Kut" anlayışı egemendir. Hükümdarın devleti yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığına inanılır. Devlet, kolay yönetilebilmesi için genellikle "ikili teşkilat" (doğu-batı) şeklinde yönetilmiştir.
- Ordu: "Ordu-millet" anlayışı vardır; yani her erkek bir asker sayılır. Ücretli askerlik yoktur ve hafif süvari birlikleri etkilidir (atlı göçebe kültür). Mete Han'ın "Onlu Sistem"i önemlidir.
- Sosyal Yapı: Boylar (aileler) bir araya gelerek aşiretleri, aşiretler de boyları oluşturur. Devlet, bu boyların bir araya gelmesiyle oluşur (boylar federasyonu).
- Ekonomi: Temel geçim kaynağı hayvancılık (at, koyun) ve buna bağlı ticaret (kürk yolu, İpek Yolu) olmuştur.
- Din: Gök Tanrı inancı yaygındır. Şamanizm ve atalar kültü de etkili olmuştur.
- ⚠️ Dikkat: Türklerin göçebe yaşam tarzı, mimarinin gelişmesini engellemiş ancak taşınabilir sanat eserlerinin (halı, kilim, maden işlemeciliği) gelişmesine yol açmıştır.
🔬 Madde ve Özellikleri (Fizik)
Fizikte temel kavramlardan olan madde ve onun ayırt edici özelliklerini anlamak önemlidir.
- Madde: Kütlesi ve hacmi olan her şeye madde denir. Evrende yer kaplayan, eylemsizliği olan tanecikli yapılardır.
- Kütle ($m$): Bir maddenin değişmeyen madde miktarıdır. Birimi kilogram (kg) veya gram (g) olabilir. Eşit kollu terazi ile ölçülür.
- Hacim ($V$): Bir maddenin uzayda kapladığı yerdir. Birimi $m^3$ (metre küp) veya $cm^3$ (santimetre küp) olabilir. Dereceli silindir, taşırma kabı gibi yöntemlerle ölçülür.
- Özkütle (Yoğunluk) ($d$): Birim hacimdeki madde miktarıdır. Maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
- 📝 Formülü: Özkütle = Kütle / Hacim $\Rightarrow d = \frac{m}{V}$
- 💡 İpucu: Özkütle, sıcaklık ve basınca bağlı olarak değişebilir. Bir maddenin özkütlesi, o maddenin saflık derecesini de gösterir.
- Ayırt Edici Özellikler: Özkütle, erime noktası, kaynama noktası, donma noktası gibi özellikler maddelerin birbirinden ayrılmasını sağlar. Kütle ve hacim ayırt edici özellik değildir.
