Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soru, Albert Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'nın temel süreçlerini anlamamızı istiyor. Bandura'ya göre insanlar, başkalarını gözlemleyerek (model alarak) öğrenirler. Bu gözlem yoluyla öğrenmenin gerçekleşmesi için dört temel süreç vardır. Şimdi bu süreçleri ve seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Bandura'nın Sosyal Öğrenme Kuramı'ndaki Temel Süreçler:
- 1. Dikkat (Attentional Processes): Bir davranışı öğrenebilmek için öncelikle o davranışa ve onu sergileyen modele dikkat etmemiz gerekir. Eğer dikkat etmezsek, neyin gözlemleneceğini bilemeyiz. Bu, öğrenmenin ilk ve zorunlu adımıdır.
- 2. Hatırda Tutma (Retention Processes): Gözlemlediğimiz davranışı zihnimizde sembolik olarak kodlamamız ve hatırlayabilmemiz gerekir. Bu, davranışı daha sonra tekrar edebilmemiz için bir zihinsel şema veya hafıza oluşturma sürecidir. Hatırlayamazsak, öğrenme gerçekleşmez.
- 3. Davranışı Üretme / Uygulama (Motor Reproduction Processes): Gözlemlediğimiz davranışı fiziksel olarak veya zihinsel olarak yeniden üretebilme yeteneğimizdir. Bu, öğrenilen davranışı eyleme dökme, yani yapabilme becerisini ifade eder. Ancak Bandura, bir davranışı *öğrenmek* ile onu *sergilemek* arasında bir ayrım yapar. Bir davranışı zihnimizde öğrenmiş olabiliriz (dikkat ettik ve hatırladık), ancak onu henüz fiziksel olarak uygulamamış olabiliriz. Örneğin, bir dans figürünü izleyerek öğrenebiliriz, ancak henüz denememiş olabiliriz.
- 4. Güdülenme (Motivational Processes): Öğrenilen davranışı sergilemek için bir motivasyonumuzun olması gerekir. Eğer bir davranışı sergilemek için yeterli güdüye sahip değilsek, onu öğrenmiş olsak bile yapmayız. Motivasyon, aynı zamanda dikkat ve hatırda tutma süreçlerini de etkileyebilir; eğer bir şeyi öğrenmeye motive değilsek, ona dikkat etmeyiz veya hatırlamaya çalışmayız.
- Soruya Dönüş: Soru, bir bireyin model aldığı kişinin davranışını *öğrenmesi* için hangi sürecin zorunlu olmadığını soruyor. Burada kilit nokta "öğrenmesi" kelimesidir.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Dikkat: Öğrenmenin ilk adımıdır. Dikkat etmeden öğrenme olmaz. Zorunludur.
- B) Hatırda tutma: Öğrenilen bilginin zihinde kalması için gereklidir. Hatırlamadan öğrenme olmaz. Zorunludur.
- C) Uygulama (Davranışı Üretme): Bir davranışı *öğrenmek* (zihinsel olarak edinmek) için onu hemen *uygulamak* (fiziksel olarak yapmak) zorunlu değildir. Bir davranışı gözlemleyip zihnimizde kodlayarak öğrenebiliriz, ancak onu henüz hiç sergilememiş olabiliriz. Uygulama, öğrenilen davranışı *performans* etme aşamasıdır, *öğrenme* (edinme) aşaması değil.
- D) Güdülenme: Güdülenme, öğrenilen davranışı sergilemek için zorunludur. Ayrıca, öğrenmeye dikkat etme ve hatırlama süreçlerini de etkilediği için, öğrenme sürecinin dolaylı yoldan bir parçası olarak da görülebilir. Tamamen güdüsüz bir bireyin etkili bir şekilde dikkat edip hatırlaması zor olacaktır. Ancak, uygulama ile karşılaştırıldığında, uygulama doğrudan *yapma* eylemini ifade ederken, öğrenme zihinsel edinimi ifade eder.
- Sonuç: Bandura, bir davranışı *edinmek* (öğrenmek) ile onu *sergilemek* (uygulamak) arasında net bir ayrım yapar. Dikkat ve hatırda tutma, davranışın zihinsel olarak edinilmesi (öğrenilmesi) için zorunludur. Ancak, öğrenilen bir davranışı hemen fiziksel olarak *uygulamak*, o davranışın *öğrenilmiş* olması için zorunlu değildir. Öğrenme gerçekleşmiş olabilir, ancak uygulama daha sonraki bir aşamada, uygun koşullar ve motivasyon olduğunda gerçekleşir.
Bu nedenle, bir bireyin model aldığı kişinin davranışını *öğrenmesi* için "uygulama" süreci zorunlu değildir.
Cevap C seçeneğidir.
