İskandinavya Yarımadası'nda gerçekleşen epirojenik hareketler sonucunda;
• Baltık Denizi kıyılarında eski limanların karaya çıkması
• Fiyortların sığlaşması
• Kıyı çizgisinin denize doğru ilerlemesi
gibi durumlar gözlemlenmiştir.
Bu gözlemler epirojenez ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular?
A) Epirojenez kısa süreli ve ani bir olaydır
B) Epirojenez geniş alanları etkileyen yayvan hareketlerdir
C) Epirojenez yatay yönlü kıta hareketleridir
D) Epirojenez sadece volkanik bölgelerde görülür
Bu soruda, İskandinavya Yarımadası'nda gerçekleşen epirojenik hareketlerin sonuçları gözlemlerle açıklanmış ve bu gözlemlerin epirojenezle ilgili hangi yargıyı doğruladığı sorulmuştur. Epirojenez, kıtaların geniş alanlarında meydana gelen yavaş ve uzun süreli yükselme veya alçalma hareketleridir. Şimdi verilen gözlemleri ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
Verilen Gözlemlerin Analizi:
- Baltık Denizi kıyılarında eski limanların karaya çıkması: Bu durum, kıyı şeridinin yükseldiğini ve denizin çekildiğini gösterir. Eskiden deniz kenarında olan limanlar, şimdi karanın iç kısmında kalmıştır.
- Fiyortların sığlaşması: Fiyortlar, buzul vadilerinin deniz suyu altında kalmasıyla oluşur. Fiyortların sığlaşması, bölgenin yükseldiğini ve deniz seviyesinin fiyortlara göre alçaldığını, dolayısıyla su derinliğinin azaldığını gösterir.
- Kıyı çizgisinin denize doğru ilerlemesi: Bu da yine karanın yükselmesiyle denizin çekilmesi ve karasal alanın genişlemesi anlamına gelir.
Tüm bu gözlemler, İskandinavya Yarımadası'nın geniş bir bölümünde karanın yavaş ama sürekli bir şekilde yükseldiğini (epiropjenik yükselme) açıkça ortaya koymaktadır. Bu yükselme, genellikle buzul çağının sona ermesiyle buz yükünün kalkması sonucu yer kabuğunun dengeye gelme (izostatik denge) çabasıyla açıklanır. Bu tür hareketler, tek bir noktayı değil, çok geniş bir alanı etkiler.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Epirojenez kısa süreli ve ani bir olaydır: Verilen örnekler (eski limanların karaya çıkması, fiyortların sığlaşması) binlerce yıl süren jeolojik süreçlerdir. Epirojenez, ani değil, çok yavaş ve uzun süreli hareketlerdir. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Epirojenez geniş alanları etkileyen yayvan hareketlerdir: İskandinavya Yarımadası'nın tamamı veya büyük bir kısmı bu hareketlerden etkilenmektedir. Baltık Denizi kıyıları ve fiyortlar, oldukça geniş bir coğrafi alanı kapsar. Epirojenezin temel özelliği, kıtaların geniş bölgelerini etkileyen, yayvan (geniş alana yayılmış) dikey hareketler olmasıdır. Verilen gözlemler de tam olarak bu durumu yansıtmaktadır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Epirojenez yatay yönlü kıta hareketleridir: Epirojenez, yer kabuğunun dikey (yükselme veya alçalma) hareketleridir. Yatay yönlü hareketler genellikle kıta kayması veya orojenez (dağ oluşumu) gibi olaylarla ilişkilidir. Verilen gözlemler de dikey yükselmeyi işaret etmektedir. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Epirojenez sadece volkanik bölgelerde görülür: Epirojenez, volkanik bölgelerle sınırlı değildir. Buzul yükünün kalkması, tortul birikimi veya erozyon gibi birçok farklı nedenle meydana gelebilir. İskandinavya'daki yükselmenin ana nedeni buzul sonrası izostatik dengelemelerdir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yukarıdaki analizler sonucunda, İskandinavya Yarımadası'nda gözlemlenen epirojenik hareketlerin, geniş bir coğrafi alanı etkileyen yavaş ve dikey hareketler olduğu anlaşılmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
