İskandinavya Yarımadası'ndaki epirojenik yükselme ile ilgili olarak aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Yükselme sadece İsveç topraklarında gözlemlenmektedir
B) Yükselme hızı her bölgede aynıdır
C) Yükselme en fazla eski buzul merkezlerinde görülmektedir
D) Yükselme sadece kıyı kesimlerde etkilidir
İskandinavya Yarımadası'ndaki epirojenik yükselme, son buzul çağının sona ermesiyle birlikte buz kütlelerinin erimesi sonucu yerkabuğunun hafiflemesi ve yükselmesi olayıdır. Bu olaya post-glasiyal geri sıçrama veya izostatik dengeye ulaşma da denir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yükselme sadece İsveç topraklarında gözlemlenmektedir
- Bu ifade doğru değildir. İskandinavya Yarımadası, İsveç'in yanı sıra Norveç ve Finlandiya'nın batı kısımlarını da kapsar. Buzul kütlesi tüm bu bölgeleri etkilediği için, epirojenik yükselme de tüm bu ülkelerin ilgili bölgelerinde gözlemlenmektedir. Özellikle Norveç'in kıyı şeridinde ve Finlandiya'nın batısında da belirgin yükselmeler mevcuttur.
- B) Yükselme hızı her bölgede aynıdır
- Bu ifade de yanlıştır. Epirojenik yükselme hızı, buzul kütlesinin kalınlığına ve dolayısıyla yerkabuğunda neden olduğu çöküntünün miktarına bağlıdır. Buzul kütlesinin en kalın olduğu merkez bölgelerde çöküntü en fazla olduğu için, bu bölgelerde yükselme hızı da en yüksektir. Buzul merkezlerinden uzaklaştıkça, buzul kalınlığı azaldığı için yükselme hızı da azalır.
- C) Yükselme en fazla eski buzul merkezlerinde görülmektedir
- Bu ifade doğrudur. Son buzul çağında İskandinavya'yı kaplayan devasa buz tabakası, yerkabuğu üzerinde büyük bir ağırlık oluşturarak kabuğun çökmesine neden olmuştur. Buz tabakasının en kalın olduğu yerler, aynı zamanda yerkabuğunun en fazla çöktüğü yerlerdi (eski buzul merkezleri). Buzlar eriyip ağırlık kalktığında, yerkabuğu bu bölgelerde en fazla geri sıçrama (yükselme) göstermiştir. Bu durum, bir yatağın üzerine oturan bir kişinin kalktığında yatağın eski haline dönmesi gibi düşünülebilir; en çok çöken yer, en çok geri yükselir.
- D) Yükselme sadece kıyı kesimlerde etkilidir
- Bu ifade de doğru değildir. Epirojenik yükselme, tüm yarımadayı etkileyen bölgesel bir olaydır. Kıyı kesimlerde deniz seviyesine göre kara yükseldiği için kıyı çizgisi değişimi gözlemlenir, ancak yükselme sadece kıyılarla sınırlı değildir; iç kesimlerde de, özellikle eski buzul merkezlerinde, belirgin bir şekilde devam etmektedir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, İskandinavya Yarımadası'ndaki epirojenik yükselme ile ilgili doğru bilgi, yükselmenin en fazla eski buzul merkezlerinde görüldüğüdür.
Cevap C seçeneğidir.
