I. Göktürk Devleti döneminde Türklerin inanç sistemi ve dini yaşamı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Tek tanrı inancı hakimdir
B) Budizm resmi dindir
C) Hristiyanlık yaygındır
D) Putperestlik hakimdir
E) Musevilik kabul edilmiştir
Sevgili öğrenciler, bu soru, Türk tarihinin en önemli dönemlerinden biri olan I. Göktürk Devleti zamanındaki inanç sistemini anlamamızı istiyor. Türklerin o dönemdeki dini yaşamı, günümüzdeki birçok kültürel ve manevi değerimizin temelini oluşturur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- A) Tek tanrı inancı hakimdir: Bu ifade, I. Göktürk Devleti dönemindeki Türklerin inanç sistemini en doğru şekilde tanımlar. Türkler, "Gök Tanrı" (Tengri) inancına sahipti. Gök Tanrı, evrenin yaratıcısı, her şeyin üstünde olan, tek ve yüce bir varlık olarak kabul edilirdi. Türk kağanları, iktidarlarını Gök Tanrı'dan aldıklarına (kut inancı) inanır ve devleti onun adına yönettiklerini düşünürlerdi. Bu inanç, monoteist (tek tanrılı) bir yapıya sahipti. Gök Tanrı'nın yanı sıra yer-su ruhları ve atalar kültü gibi unsurlar da bulunsa da, bu inançlar Gök Tanrı'nın yüceliğinin altında yer alırdı ve putperestlik olarak nitelendirilemezdi.
- B) Budizm resmi dindir: Budizm, I. Göktürk Devleti döneminde Türkler arasında yaygın veya resmi bir din değildi. Bu din, daha çok Uygurlar döneminde ve özellikle Maniheizm ile birlikte Uygur Kağanlığı'nda resmi din haline gelmiştir. Göktürkler döneminde Budizm'in etkisi sınırlıydı ve genel inanç sistemi Gök Tanrı inancıydı.
- C) Hristiyanlık yaygındır: Hristiyanlık, I. Göktürk Devleti döneminde Türkler arasında yaygın bir din değildi. Hristiyanlık, daha sonraki dönemlerde bazı Türk boyları (örneğin Peçenekler, Kumanlar) arasında görülse de, Göktürklerin ana inancı değildi.
- D) Putperestlik hakimdir: Türklerin Gök Tanrı inancı, putperestlikten (çok tanrılı ve putlara tapma) farklıdır. Gök Tanrı inancında tek bir yüce yaratıcıya inanılır. Yer-su ruhları veya atalar kültü gibi unsurlar olsa da, bunlar putperestlik olarak tanımlanamaz; daha çok animist ve şamanist öğelerdir ve Gök Tanrı inancının tamamlayıcılarıdır.
- E) Musevilik kabul edilmiştir: Musevilik (Yahudilik), I. Göktürk Devleti döneminde Türkler arasında kabul edilmiş bir din değildi. Museviliği kabul eden Türk devleti, daha çok Hazar Kağanlığı olmuştur ki bu da Göktürklerden farklı bir Türk devletidir ve daha sonraki bir döneme aittir.
Bu açıklamalar ışığında, I. Göktürk Devleti döneminde Türklerin inanç sisteminin temelini Gök Tanrı inancı oluşturduğu ve bu inancın tek tanrılı bir yapıya sahip olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
