Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen bir akıl yürütme örneğinin hangi geçerli kıyas türüne ait olduğunu bulmamız isteniyor. Mantıkta, akıl yürütmelerin geçerliliği, öncüller doğru olduğunda sonucun da zorunlu olarak doğru olmasını ifade eder. Şimdi, adım adım bu akıl yürütmeyi inceleyelim ve seçeneklerle karşılaştıralım.
- Akıl Yürütmeyi Analiz Edelim:
- Verilen ifade: "Eğer yağmur yağarsa, yerler ıslanır. Yerler ıslak değil. O halde yağmur yağmamıştır."
- Bu ifadeyi sembolik mantık diline çevirelim:
- Önerme 1 (Koşullu Önerme): "Eğer yağmur yağarsa (P), yerler ıslanır (Q)." Bu, "P ise Q" şeklinde ifade edilir.
- Önerme 2: "Yerler ıslak değil." Bu, "Q değil" veya "¬Q" şeklinde ifade edilir.
- Sonuç: "O halde yağmur yağmamıştır." Bu, "P değil" veya "¬P" şeklinde ifade edilir.
- Yani, akıl yürütmenin yapısı şöyledir: P ise Q. ¬Q. O halde ¬P.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Modus Ponens (Doğrulayıcı Kip):
- Yapısı: P ise Q. P. O halde Q.
- Örnek: "Eğer yağmur yağarsa, yerler ıslanır. Yağmur yağdı. O halde yerler ıslaktır."
- Bizim örneğimiz bu yapıya uymuyor çünkü bizim örneğimizde ikinci öncül P'yi değil, Q'nun değilini ifade ediyor.
- B) Modus Tollens (Reddedici Kip):
- Yapısı: P ise Q. ¬Q. O halde ¬P.
- Örnek: "Eğer yağmur yağarsa, yerler ıslanır. Yerler ıslak değil. O halde yağmur yağmamıştır."
- Gördüğümüz gibi, bizim akıl yürütme örneğimizin yapısı (P ise Q. ¬Q. O halde ¬P) Modus Tollens'in yapısıyla birebir aynıdır. Bu kıyas türü, koşullu bir önermenin sonucunun (ardılının) yanlış olduğunu bilerek, koşulun (öncülün) da yanlış olması gerektiği sonucuna varmamızı sağlar.
- C) Zincirleme Kıyas (Hipoteze Dayalı Kıyas):
- Yapısı: P ise Q. Q ise R. O halde P ise R.
- Örnek: "Eğer çok çalışırsam, sınavı geçerim. Eğer sınavı geçersem, mezun olurum. O halde eğer çok çalışırsam, mezun olurum."
- Bizim örneğimiz bu yapıya uymuyor çünkü iki koşullu önermeden oluşmuyor ve bir zincirleme ilişki kurmuyor.
- D) Ayrık Kıyas (Disjunctive Syllogism):
- Yapısı: P veya Q. ¬P. O halde Q. (Veya P veya Q. ¬Q. O halde P.)
- Örnek: "Ya Ali geldi ya da Veli geldi. Ali gelmedi. O halde Veli geldi."
- Bizim örneğimiz bu yapıya uymuyor çünkü "veya" bağlacını değil, "eğer...ise..." bağlacını kullanıyor.
- Sonuç:
- Verilen akıl yürütme örneği, bir koşullu önermenin sonucunun (ardılının) yanlışlanmasıyla, koşulun (öncülün) da yanlışlanması sonucuna varan bir yapıdır. Bu yapı, Modus Tollens olarak adlandırılır.
Cevap B seçeneğidir.
